Thứ Ba , 01:05, Ngày 20/11/2018

Gia đình và pháp luật

Xét xử vụ Hà Văn Thắm: Làm rõ quyền sở hữu tài sản để tránh oan sai

Trước khi vụ án Hà Văn Thắm được đưa ra xét xử phúc thẩm, PV đã phỏng vấn TS Dương Thanh Biểu, nguyên Phó Viện trưởng VKSNDTC về quan hệ tài sản giữa cổ đông PVN và pháp nhân nhận góp vốn OJB.

Tài sản của pháp nhân

PV: TAND TP. Hà Nội đã xét xử vụ án PVN đầu tư 800 tỉ đồng vào Oceanbank (OJB), trong đó có một vấn đề liên quan đến quyền sở hữu hữu tài sản của cổ đông trong OJB, cụ thể là số tiền 20 tỷ đồng Ninh Văn Quỳnh khai nhận từ OJB qua Nguyễn Xuân Sơn, Tòa xác định phải trả về cho OJB mới phù hợp với pháp luật. Ông có nhận xét gì về phán quyết này?

TS Dương Thanh Biểu: Ở đây phải xác định PVN có 2 vai, vai cổ đông và vai khách hàng gửi tiền. Tiền chi lãi ngoài của OJB cho các khách hàng đã xác định vi phạm vượt trần lãi suất theo quy định của NHNN nên đó không phải là thu nhập hợp pháp của các bên gửi tiền (có cả PVN). Đối với vai cổ đông, theo quy định pháp luật thì tài sản của pháp nhân (OJB) tách bạch với tài sản của các cổ đông (trong đó có PVN), vì vậy đây là phán quyết phù hợp quy định Bộ luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp; đúng bản chất và nguồn gốc số tiền chi lãi ngoài là từ OJB.

PV: Bản án số 330, ngày 29/9/2017 của TAND TP. Hà Nội, nhận định PVN doanh nghiệp nhà nước, góp 800 tỷ tương ứng 20% vốn điều lệ của OJB, thì trong số tiền 246.tỷ đồng chi lãi ngoài có ít nhất 49,3 tỷ đồng (20%) là tiền của nhà nước”. Có cơ sở nào để có thể chia 20% tài sản của OJB cho PVN như vậy, thưa ông?

Các bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm.

TS Dương Thanh Biểu: Không có quy định nào xác định, cổ đông được sở hữu tài sản của công ty tương ứng với tỷ lệ sở hữu cổ phần của mình. Nếu coi số tiền 246 tỷ OJB chi lãi ngoài là có 20% (49 tỷ) của PVN như Bản án số 330 ngày 29/9/2017 của TAND TP Hà Nội là không phù hợp với các quy định của pháp luật.

Điểm b Khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 quy định “pháp nhân có tài sản độc lập với các cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình”. Khoản 3 Điều 84, Bộ luật Dân sự 2005 cũng quy định tương tự.

Điều 29 Luật Doanh nghiệp 2005, Điều 36, 37 Luật Doanh nghiệp 2014 cũng quy định chuyển quyền sở hữu tài sản thì “tài sản góp vốn đều trở thành tài sản của pháp nhân, thuộc sở hữu của pháp nhân. Tài sản của doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của pháp nhân chứ không phải của riêng cổ đông nào”. Tức là PVN và các cổ đông khác đã góp vốn vào OJB thì đó là tài sản của OJB, chứ không còn là tài sản riêng của cổ đông nữa. Các Nghị định hướng dẫn cũng đã nêu rất rõ các nội dung này. Đây là vấn đề hết sức căn bản về vấn đề vốn, quyền sở hữu tài sản của pháp nhân và tài sản cổ đông mà đôi khi người ta nhầm lẫn một cách tai hại.

800 tỷ là 80 triệu cổ phiếu

PV: Đối chiếu với những quy định của pháp luật, xin ông phân tích kỹ hơn về nội dung PVN góp 800 tỷ đồng vào OJB?

TS Dương Thanh Biểu: Theo quy định của pháp luật thì khi PVN hoàn thành góp vốn vào OJB, thì số vốn này trở thành tài sản của OJB. PVN luôn sở hữu 20% cổ phần của OJB, chứ không sở hữu 20% tài sản của OJB. Điều đó có nghĩa là PVN cũng như các cổ đông khác không có tài sản bằng tiền tại OJB nữa. Tài sản của PVN tại OJB luôn tồn tại dưới dạng 80 triệu cổ phiếu, mệnh giá khi mua 10.000đ/cổ phiếu, tổng giá trị lúc góp vốn là 800 tỷ đồng, số tiền này đã trở thành tài sản của OJB. Trị giá số cổ phần này thay đổi theo thị giá và chỉ phát sinh giá trị khi có chuyển nhượng. Ví dụ nếu giá xuống còn 2000 đồng/cổ phần thì giá trị cổ phần của PVN chỉ còn 80 triệu x 2000 đồng = 160 tỷ đồng và chỉ phát sinh khi có chuyển nhượng.

Vì vậy PVN hay bất cứ cổ đông nào cũng không thể rút tiền ở OJB mà gọi đó là tiền của mình được, như quan niệm sai lầm cho rằng, một số đối tượng đã lợi dụng chức vụ quyền hạn để chiếm đoạt tiền của PVN tại OJB.

PV: Như vậy các bên góp vốn chỉ là đồng sở hữu doanh nghiệp, với địa vị tương đương số cổ phiếu phải không, thưa TS?

TS Dương Thanh Biểu.

TS Dương Thanh Biểu: Đúng thế. Khi đó những bên có tài sản góp vốn thành lập pháp nhân thương mại chỉ là đồng sở hữu doanh nghiệp chứ không thể là chủ sở hữu trực tiếp đối với tài sản của pháp nhân. Khi sở hữu cổ phần, cổ đông phổ thông (như PVN) có quyền và lợi ích tương ứng với số cổ phần mình sở hữu theo Điều 79 Luật doanh nghiệp 2005.

Hậu quả tiêu cực nếu xác định sai quan hệ tài sản

PV: Đã có bài báo đặt vấn đề về việc bản án sơ thẩm quyết định chi trả cho PVN 20% số tiền OJB chi lãi ngoài, nhưng các cổ đông khác lại không được trả theo tỷ lệ vốn góp của họ. Bài báo cho rằng có sự bất bình đẳng…

TS Dương Thanh Biểu: Nhận xét đó đúng. Theo nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế khác nhau. Giả sử cổ đông PVN được nhận một phần tiền do OJB chi lãi ngoài tương ứng với tỷ lệ cổ phần (20% là 49 tỷ), thì 1136 cổ đông còn lại của OJB chiếm 80% cổ phần cũng phải được nhận khoản tiền này tương ứng với tỷ lệ cổ phần của họ. 

Tòa án cấp sơ thẩm cũng chỉ nhầm ở mức chia 20% cho PVN thôi, không nhầm đến mức chia cho tất cả cổ đông. Tôi cho rằng, sẽ có nhiều hệ lụy xảy ra khi áp dụng pháp luật doanh nghiệp, luật dân sự không thống nhất và không tuân thủ nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

PV: Xin ông nói rõ hơn?

TS Dương Thanh Biểu: Bản án số 330 buộc bị cáo bồi thường cho PVN (20%), còn lại các cổ đông khác thì không được hưởng quyền lợi gì, phán quyết như vậy sẽ dẫn đến nhiều tranh chấp dân sự giữa các doanh nghiệp. Có thể lường trước ngay một số hậu quả pháp lý phát sinh.

Đó là tạo ra tiền lệ phải chia các khoản OJB thu về do có sai phạm cho các cổ đông, khiến doanh nghiệp (Oceanbank) bị đình đốn. Nếu hàng nghìn cổ đông (1137 cổ đông) của OJB cùng đòi chia tiền như PVN sẽ tạo ra tiền lệ bất cứ khoản tiền nào của OJB chi ra bị sai phạm, khi đòi về đều phải chia cho các cổ đông khác, làm cho OJB mới bị đình đốn, không còn tài sản nữa. Ví dụ khoản tiền thanh tra buộc trích lập dự phòng hơn 14.000 tỷ do OJB cho vay sai quy định, nay thu về phải trả hết cho cổ đông? Điều vô lý này không thể xảy ra.

Nếu coi 20% số tiền 246 tỉ của PVN thì có thể gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng cho OJB (nay của Nhà nước). Tôi biết là các cổ đông tư nhân của OJB đã có đơn kháng cáo, nêu rõ: Nếu PVN được hưởng 20% số tiền 246 tỉ có nguồn gốc chi lãi ngoài, thì các cổ đông khác phải được hưởng 80% còn lại để bình đẳng với PVN. Như vậy có thể làm thiệt hại cho chủ sở hữu chính đáng (là OJB - nay của Nhà nước) số tiền chi lãi ngoài trên đến hơn 1200 tỉ đồng.

Coi 20% số tiền 246 tỉ của PVN sẽ gây phát sinh khiếu kiện và chắc chắn sẽ khó giải quyết trong tương lai. Về bản chất, số tiền 246 tỉ trên là của pháp nhân OJB, không phải của cổ đông. Nếu chấp nhận quan điểm chỉ chia cho PVN 20% dẫn đến tình trạng không bình đẳng giữa các cổ đông, coi cổ đông Nhà nước hơn cổ đông tư nhân.

Coi 20% số tiền 246 tỉ của PVN là tạo tiền lệ gây rủi ro cho người dân gửi tiền. Việc coi 20% của 246 tỉ của PVN sẽ tạo ra tiền lệ, án lệ xấu. Giả sử ngày mai một ngân hàng có cổ đông Nhà nước phá sản, rồi điều tra thấy họ chi lãi ngoài phải thu hồi về, thì tiền thu hồi ấy phải trả ai? Nếu vấn đề này là tiền lệ, thì phải trả cho cổ đông nhà nước, chứ không phải cho pháp nhân. Làm vậy sẽ mâu thuẫn với Luật Phá sản và thông lệ quốc tế là người dân gửi tiền (chủ nợ) phải được bồi thường trước, cổ đông được bồi thường sau. Đấy là rủi ro cho người dân gửi tiền.

PV: Theo ông, với góc nhìn của chuyên gia, phiên xét xử phúc thẩm vụ Hà Văn Thắm, HĐXX sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào?

TS Dương Thanh Biểu: Tôi tin rằng, HĐXX phúc thẩm với kinh nghiệm và uy tín của mình, họ sẽ xem xét vụ án một cách khách quan và toàn diện, về quan hệ tài sản giữa cổ đông và pháp nhân, về chủ thể của tội phạm, về điều kiện, hoàn cảnh phạm tội, về các nguyên tắc bình đẳng, suy đoán vô tội… theo tinh thần cải cách tư pháp, để phán quyết một bản án đúng người, đúng tội, không oan sai, được dư luận đồng tình ủng hộ.

PV: Xin cảm ơn TS.

Huỳnh Đức

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : xét xử phúc thẩm oan sai quyền sở hữu tài sản Hà Văn Thắm

Tin Góc nhìn luật gia tiếp theo

Tin Góc nhìn luật gia mới nhất