Thứ Ba , 23:28, Ngày 13/11/2018

Gia đình và pháp luật

Doanh nhân Trần Quí Thanh: 'Phải sẵn sàng làm chủ khi còn làm thuê'

Muốn khởi nghiệp thành công thì phải có những bước chuẩn bị cẩn thận, kỹ lưỡng từ kỹ năng, kinh nghiệm trong giai đoạn đang đi làm thuê với tâm thế “làm chủ”.

Mới đây, doanh nhân Trần Quí Thanh - Tổng giám đốc Tập đoàn Nước giải khát Tân Hiệp Phát cùng con gái lớn là nữ doanh nhân Trần Uyên Phương – Phó tổng giám đốc Tập đoàn, đã có những chia sẻ về khởi nghiệp cùng những câu chuyện thực tế ở doanh nghiệp này với hơn 500 CEO và nhà quản lý tại chương trình Vietnam CEO Congress 2018 với chủ đề “Vươn ra biển lớn”.

Doanh nhân Trần Quí Thanh và Trần Uyên Phương tại buổi chia sẻ Vietnam CEO Congress 2018 với chủ đề “Vươn ra biển lớn”.

Thưa ông, với những kinh nghiệm trong kinh doanh và những thành công lớn trong kinh doanh, xin phép ông cho một số lời khuyên bổ ích cho các bạn trẻ khởi nghiệp hiện nay để phát triển công ty và góp phần cho sự phát triển xã hội? Điều gì là cần thiết trước khi ra thành lập doanh nghiệp riêng?

Tôi cho rằng, khởi nghiệp là bắt đầu vào một con đường mới, một nghề mới. Để khởi nghiệp thành công có rất nhiều yếu tố, trong đó, tiền không phảilà yếu tố quan trọng nhất.

Bởi lẽ, tiền có thể đi vay, hoặc kêu gọi vốn bằng hình thức hợp tác. Tiền không “sáng nắng chiều mưa” như con người, vay tiền chúng ta có thể trả lại được. Với những người có cùng chí hướng làm với nhau thì tiền sẽ là thứ dễ kiểm soát nhất, chứ không phải khó khăn là do không có tiền.

Nhưng tiền cũng là một cạm bẫy, nếu có tiền và tiền nhiều hơn thì đặt ra yêu cầu về khả năng chúng ta sử dụng. Ở quy mô nhỏ, tổ chức sẽ đứng trong vòng an toàn nhưng khi mở rộng thì chúng ta dễ mất kiểm soát nhiều khía cạnh.

Để khởi nghiệp, có thể tìm kiếm người góp tiền, mình góp công sức, khả năng quản trị hay những nguồn lực khác để cùng ăn chia. Muốn làm chủ tương lai, trước mắt cần làm chủ công việc hiện tại của mình.

Hãy làm thuê với tâm thế làm chủ thì bạn mới có thể làm chủ được tương lai. Có nhiều người, dù trúng số, có nhiều tiền để bắt đầu kinh doanh thì cũng phá sản bởi họ cũng không biết cách làm chủ. Với những bạn vừa tốt nghiệp thì tôi nghĩ rằng, khi bước vào một tổ chức nào làm việc thì điều đầu tiên phải làm là làm tốt vai trò khởi nghiệp ở ngay vị trí đang ngồi làm thuê.

Với cương vị người làm thuê ở cấp độ nhà quản lý, họ được công ty giao rất nhiều nguồn lực như con người, tài chính, thiết bị, máy móc… và bấy giờ,điều mà họ hùn với người chủ là bằng trình độ quản trị, khả năng lãnh đạo và chuyên môn.

Nếu kỹ năng lãnh đạo của chúng ta có vấn đề thì mục tiêu phát triển doanh nghiệp có thể đạt không? Rất khó, đó là lý do tại sao đầu tư ban đầu thuận lợi nhưng sau 5 - 10 năm, doanh nghiệp không đứng vững được. Kỹ năng lãnh đạo còn phụ thuộc vào tầm quản trị.

Ban đầu, bạn có thể dễ dàng dẫn dắt đội ngũ 5 - 10 người, nhưng khi quy mô tăng lên 50 người thì cấp độ lãnh đạo sẽ khác, rồi mở rộng hơn 500 người thì khác rất nhiều bởi phải dẫn dắt qua nhiều cấp trung gian. Nếu mở rộng nữa, sau 10 năm tổ chức càng to lớn thì cạm bẫy trong quản trị nhân sự là không thể thỏa mãn những yêu cầu đó, bộ máy bắt đầu lủng củng. Vì vậy, kỹ năng đầu tiên cần học tập là quản trị con người.

Bên cạnh đó, khởi nghiệp cần sự góp sức của các cộng sự cùng toàn tâm toàn ý thực hiện mục tiêu đề ra. Nếu không tin tưởng được, nhân tài tìm mãi không thấy thì nguyên nhân là do chúng ta chưa thống nhất được mục tiêu chung, chưa phát triển đội ngũ để họ đủ năng lực cộng tác với mình.

Thưa ông, tại sao rất nhiều doanh nghiệp bị phá sản khi phát triển chưa được 10 năm? Để cho một doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững trên 10 năm thì cần những yếu tố nào? Yếu tố nào là quan trọng nhất?

Khi bắt đầu khởi nghiệp,sẽ có nhiều người cảm thấy rất thuận lợi bởi ít người, ít công ty quan tâm đến doanh nghiệp của mình. Nhưng đến khi đạt thành công nào đó, người khác thấy mô hình của mình có thể lớn được, họ sẽ tận dụng kinh nghiệm, vốn và nguồn lực nhảy vào. Và cạnh tranh xuất hiện.

Nếu không sẵn sàng bằng lợi thế của mình để cạnh tranh, chúng ta sẽ mất đi thành công.

Nhưng nếu vượt qua cạnh tranh bằng bí quyết riêng, rủi ro vẫn chưa dừng ở đó. Khi ấy, vẫn có trường hợp kinh doanh có lợi nhuận nhưng nội bộ bắt đầu mâu thuẫn, ai cũng nghĩ thành công là nhờ họ. Từ đó, mỗi người tách ra làm riêng, có người giành khách hàng, người lấy công nghệ…

Khi nội bộ tự chia rẽ làm cho suy yếu, chúng ta tiếp tục thất bại ở giai đoạn khác, nguy hiểm, rủi ro không kiểm soát được ngày càng nhiều. Đó là lý do tại sao đa số công ty phát triển sau 10 năm thì khó đứng vững bởi thách thức ngày càng cao.

Theo thống kê, số doanh nghiệp còn trụ vững sau 5 năm đầu tiên tồn tại không quá 10% số lượng doanh nghiệp được thành lập, đến 10 năm còn 7-8%, nhưng đến 100 năm chỉ còn 1%, và 200 năm thì có thể về 0%. Vậy nên khi khởi nghiệp cần chuẩn bị những năng lực để cạnh tranh và kiểm soát các rủi ro.

Tên công ty chúng tôi là Tân Hiệp Phát, có nghĩa rằng đây là nơi mọi người cùng hợp tác và phát triển. Tôi không muốn các cộng sự và cấp dưới mang tư tưởng làm thuê mà tôi muốn mỗi người tự hào khi đóng góp trí tuệ, sáng tạo, năng lực trình độ vào thành công của Tân Hiệp Phát.

Sự phát triển của một cá nhân bắt đầu khi họ nhận nhiệm vụ, làm thành công và tạo được uy tín. Công ty sẽ tiếp tục giao thêm nhiệm vụ và nguồn lực nhiều hơn. Đến khi lên những vị trí cao hơn, chúng ta dần có tiền nhiều hơn, bắt đầu tham gia mua cổ phần và hưởng cổ tức doanh nghiệp.

Sau khi có một ít vốn, có thể xin công ty thuê ngoài về gia công sản xuất hay vận tải... để mình đảm nhận bộ phận, mở rộng lên dần, lấy nền tảng công ty để làm nền hòa vốn trước. Từ đó, kiếm thêm khách hàng, mở rộng dần cho đến khi năng lực quản trị và các yếu tố như máy móc, nguyên vật liệu, con người, tài chính… đủ tự tin để có thể tách riêng.

Vậy ai là thầy trong giai đoạn ông khởi nghiệp?

“Thầy của tôi là Mẹ tôi”, bởi thất bại là “Mẹ thành công” mà! (cả hội trường cười vang). Chính sự thất bại, trả giá của những ngày đầu khởi nghiệp giúp tôi tránh tái diễn, từ đó đạt được thành công.

Bất hạnh lớn nhất của tôi là từ nhỏ đến nay chưa được đi làm thuê bao giờ. Tôi luôn phải bỏ vốn ngay khi bắt đầu khởi nghiệp, nên tôi đã phải mua kinh nghiệm bằng vốn của chính mình, mắc lắm!

Tôi ước mơ mình được một ông chủ dẫn dắt để tôi có thể dùng vốn của họ làm việc, ra quyết định. Nếu thấy quyết định của tôi chưa an toàn, ông chủ ngăn lại, lúc đó tôi sẽ học được rủi ro là ở đâu mà không phải trả bằng tiền của mình.

Tôi đã trả giá cho sự thất bại bằng chính đồng tiền của mình nên buộc phải biết lắng nghe và học hỏi mọi lúc, mọi nơi từ bất kỳ ai ở mọi trình độ. Vấn đề là chúng ta có thấy và nhận thức điều đó hay không.

Tôi học từ tất cả cộng sự. Một ngày, tôi cũng như các nhân viên chỉ có 24 tiếng nên tôi không thể can thiệp mọi khía cạnh công việc. Tôi phải khai thác thời gian của người khác để họ làm, họ rút ra bài học và chia sẻ với mình. Vì vậy, người kèm cặp trong giai đoạn thành công là đồng nghiệp và những người xung quanh.

Có những lần, tôi tập hợp nhân viên lại để họ phản biện ý tưởng của mình, nếu tôi không trả lời được dù chỉ 20% thì phải dừng lại ngay. Đôi khi chúng ta cưỡng bức mọi người đưa ra ý kiến đồng ý rất dễ, nhưng để họ nói và mình lắng nghe từng góc nhìn và vấn đề chưa lường hết thì rất khó, phải cố gắng cho mọi người chia sẻ.

Tân Hiệp Phát sử dụng nhân tài trong quá trình vận hành, phát triển và lớn mạnh như hiện nay ra sao, thưa ông?

Để doanh nghiệp tồn tại 10 năm, 20 năm và lâu hơn nữa, doanh nghiệp phải xây dựng được lực lượng kế thừa.

Các doanh nghiệp hiện nay quan tâm quá nhiều việc tuyển dụng được người giỏi. Theo quan điểm của Tân Hiệp Phát, nhân tài chưa chắc là người giỏi, người giỏi nếu không trung thành có thể gây rủi ro cho hoạt động. Nhân tài, với chúng tôi, là người có cùng giá trị cốt lõi với doanh nghiệp.

Khi tuyển dụng, doanh nghiệp thường kiểm tra về khả năng xử lý tình huống, giải quyết vấn đề, chuyên môn mà ít khi kiểm tra giá trị cốt lõi, xem họ đồng quan điểm với công ty thế nào.

Đào tạo chuyên môn, hướng dẫn công việc để nhân viên thực hiện không khó bằng việc thay đổi thái độ. Một trong những giá trị cốt lõi của Tân Hiệp Phát là tính chính trực. Đơn cử, khi tuyển dụng nhân viên bán hàng, phần lớn mọi người nhìn nhận bán hàng cần tạo ra con số thay vì chính trực. Đào tạo bí quyết bán hàng có thể trong vài tuần, vài tháng nhưng thay đổi thái độ là cả vấn đề. Do đó, trong nhiều công việc, chúng tôi ưu tiên tuyển dụng nội bộ bởi sẽ có được giá trị cốt lõi giống nhau. Còn chuyên môn, chúng tôi có hướng dẫn công việc rõ ràng thì rất nhiều người làm được.

Bà Trần Uyên Phương chia sẻ về trải nghiệm học tập cùng cộng sự tại Tập đoàn Tân Hiệp Phát.

Tại Tân Hiệp Phát, nếu không có cùng giá trị cốt lõi thì rất khó tin tưởng và giao việc. Chúng tôi đặt ra quy định, 100% cấp từ giám sát trở xuống bắt buộc phải tuyển dụng nội bộ. Các cấp cao hơn như trưởng phòng, giám đốc khối thì chỉ 30% tuyển dụng bên ngoài. Cấp quản lý phải xây dựng được lực lượng kế thừa, nếu cấp trên nghỉ sẽ có cấp dưới phát triển thay thế. Nếu cấp quản lý và giám đốc khối không xây dựng xây dựng được lực lượng kế thừa thì mất điểm năng lực trong kỳ đánh giá thành tích KPI mỗi năm 4 lần.

Thách thức lớn nhất của Tân Hiệp Phát là không có người thay thế chức danh Tổng giám đốc. Để thay thế được, chúng tôi đề ra quy trình, đơn giản hóa công việc, có hướng dẫn công việc đầy đủ để nhiều người có thể làm, nhưng điều quan trọng là phải đảm bảo thể hiện được 7 giá trị cốt lõi. Công ty nào không có người thay thế thì vòng đời công ty sẽ do tuổi thọ người chủ quyết định.

Ông hay nói về giá trị cốt lõi, nhưng tôi được biết Tân Hiệp Phát là công ty gia đình. Công ty này được gia đình ông vận hành thế nào, làm sao thoát ra khỏi mô hình doanh nghiệp gia đình?

Giá trị là những điều ta cho là đúng và hành xử theo nó. Nhưng có cả ngàn giá trị và mỗi người khác nhau sẽ sống với những giá trị khác nhau.Chúng tôi cần cô đọng lại thành 7 điều chính thức mà không cho phép bản thân mình vi phạm, đó là giá trị cốt lõi.

Tân Hiệp Phát hiện có Câu lạc bộ quản lý tài năng – THP Family Pool để phát hiện và phát triển nhân tài, mà tôi thường ví von là Hồ Gia đình. Đây là nơi dành cho các cấp từ giám sát trở lên đáp ứng được yêu cầu về giá trị cốt lõi, đồng thờiđạt được thành tích cao ở các kỳ đánh giá thành tích hàng năm.

Công ty phải có giá trị cốt lõi. Con tôi từng hỏi, gia đình cũng là một tổ chức thì tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi gia đình thế nào, và chúng tôi mất một năm để soạn ra giá trị cốt lõi của gia đình.

Khán giả tham dự đặt câu hỏi về khởi nghiệp tại chương trình.

Dường như chúng ta đang “kỳ thị” công ty gia đình. Công ty gia đình là công ty được sở hữu bởi gia đình, có thể kể đến như Heiniken hay nhiều tập đoàn tỷ đô khác. Nhưng riêng Việt Nam kể từ sau thời gian mở cửa, quá nhiều doanh nghiệp ra đời với tư tưởng làm ăn nhỏ, quản lý thiếu tính chuyên nghiệp, khiến chúng ta hình dung công ty gia đình là như thế. Chúng ta quy chụp rằng, công ty gia đình thì xử lý chẳng theo quy trình, logic gì cả.

Điều này hoàn toàn không đúng. Công ty gia đình là công ty sở hữu bởi sự chia sẻ, còn quản trị công ty thì phải theo tính chuyên nghiệp của hệ thống quốc tế.

Đặc điểm chung của công ty gia đình là họ rất yêu mến thương hiệu công ty gia đình, khi thua lỗ sẵn sàng bơm tiền ra cứu tới cùng. Tuy nhiên, đôi khi chưa xây được hệ thống quản trị, một số người giải quyết bằng cảm tính, tình cảm dẫn đến sự không công bằng, làm cho nhân viên không có niềm tin. Khi Tân Hiệp Phát viết hệ thống quy trình và quản trị nhân sự dựa trên đánh giá thành tích khách quan, rõ ràng, bằng ‘pháp luật’ công ty nhưng yêu thương tổ chức bằng tình yêu gia đình thì Tân Hiệp Phát mới bền vững, sức cạnh tranh cao hơn những tập đoàn đa quốc gia.

Xin cảm ơn ông!

“Khi làm việc với sếp Thanh, có những ý tưởng rất nhỏ, kể cả bản thân tôi và những người trong buổi họp đều nghĩ là cô bé đó biết gì mà phát biểu. Nhưng sếp Thanh có thể nhặt ra ý đó để phát triển mà một trong những điều này đã dẫn đến việc tung ra nước tăng lực Number 1 vị chanh”, Trần Uyên Phương, con gái lớn và đang là Phó tổng giám đốc tại Tân Hiệp Phát, chia sẻ về người cha của mình.

Là con gái Tổng giám đốc, nhưng Phương vẫn phải thử việc và bắt đầu từ vị trí nhỏ nhất tại Tân Hiệp Phát sau khi du học về. “Trước khi làm việc tại Tân Hiệp Phát, tôi đã biết tiếng Dr Thanh là người rất hay thay đổi các ý kiến. Nhưng khi đảm nhận vị trí lãnh đạo thì tôi hiểu rằng, đã có những thứ tôi quyết đến 99% rồi, sau khi nghe các phản biện của nhân viên cho thấy giả định của tôi sai, lúc đó mới là quyết định cứu tôi thực sự. Vậy nên, vị trí lãnh đạo càng cao thì khả năng lắng nghe càng tốt. Bởi nếu bỏ qua bất kỳ thông tin, ý tưởng, nội dung nào đó mà đáng lý chúng ta cần phải biết thì rất khó sửa chữa khi đã quyết định”.

Nữ doanh nhân Trần Uyên Phương đúc kết: “Không ai hiểu công việc của họ bằng chính họ, nên chúng ta cần đưa ra câu hỏi để nhân viên trình bày hết suy nghĩ. Nếu chúng ta thể hiện là một người sếp biết mọi thứ thì nhân viên sẽ không bày tỏ được điều cần nói, và như thế chúng ta bỏ qua cơ hội để hiểu biết thêm công việc bên dưới”.

Ở Tân Hiệp Phát có một thứ áp lực hơn, đó là những chuyến đi công tác. “Mọi người thường nghĩ công tác là đi chơi kết hợp du lịch nhưng tại Tân Hiệp Phát, trách nhiệm giải trình là cực kỳ áp lực. Sau chuyến công tác, tôi phải báo cáo rằng đi đến đó làm gì, với ai, giải quyết sự việc thế nào, kết quả ra sao, học được điều gì mới mẻ”.

Thưa bà, ông Trần Quí Thanh đã chia sẻ về giá trị cốt lõi của Tân Hiệp Phát. Vậy giá trị cốt lõi của gia đình thì thế nào?

Một trong những sứ mệnh của gia đình doanh nhân họ Trần là tạo nên được người lãnh đạo trong bất cứ ngành nghề nào, để cùng đóng cho gia đình và tạo ra giá trị tích cực cho xã hội.

Giá trị cốt lõi của gia đình chúng tôi gồm 5 yếu tố, Làm việc chăm chỉ nghĩa là hướng kết quả không phải để chiếm hữu; Đóng góp – tạo ra sự khác biệt tích cực cho người khác và suy nghĩ vượt ra ngoài bản thân; Tính chính trực - hãy giữ lời đã nói ra; tinh thần "Không gì là Không thể"; Là một phần của gia đình có nghĩa là có trách nhiệm làm mọi thứ tốt hơn cho gia đình và sống vì sự thành công của nó

Để có thể phát triển một công ty gia đình thành một tập đoàn lớn mạnh, trước hết cần sự chia sẻ mục tiêu và đồng lòng giữa bố mẹ và con cái. Vì nếu không đồng lòng mục tiêu trong gia đình thì sao mà tổ chức vận hành được.

Chia sẻ mục tiêu đơn giản nhưng khi thực sự triển khai sẽ thấy sự phức tạp. Để duy trì một công ty gia đình qua nhiều thế hệ, đầu tiên, thế hệ thứ hai phải muốn đi theo và phải duy trì sứ mệnh, cùng con đường với thế hệ thứ nhất. Rất nhiều doanh nghiệp thế hệ thứ hai không còn muốn kinh doanh nữa, họ muốn làm nghệ sỹ, nhà văn, nhà thơ theo những đam mê, nhưng nó sẽ không duy trì cho thế hệ tiếp theo.

Lê Khôi

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : khởi nghiệp Tân Hiệp Phát dr. thanh doanh nhân

Tin Doanh nghiệp tiếp theo

Tin Doanh nghiệp mới nhất