Thứ Bảy , 23:13, Ngày 24/08/2019

Gia đình và pháp luật

Bến Tre: Đến với hai làng nghề truyền thống

“Giồng Trôm” từ lâu có tiếng về hai làng nghề truyền thống là “bánh tráng Mỹ Lồng” và “bánh phồng Sơn Đốc”. Ngoài đạt chuẩn “ba cái ngon”, sản phẩm còn thắm đượm tính ẩm thực cổ truyền dân tộc Việt…

Hiện hai “thương hiệu” này đang lan tỏa ra nhiều tỉnh thành nội địa và một số vùng phụ cận.

Bánh phồng Sơn Đốc đã từng...

Hồi còn là cô bé mười tuổi, cứ đến độ tháng Chạp, tôi thường giúp bà nội đem gạo, nếp và dừa khô đến hộ cùng xóm để nhờ làm bánh Tết. Những chủ hộ làm bánh có đủ công cụ như: chỏ xôi, cối đạp, liếp phơi,… và nhân công thường nhận lãnh gia công cho những hộ quá bận rộn chuyện đồng áng hoặc vườn tược, với ý nghĩa là vừa thơm thảo với chòm xóm, lại vừa có thêm thu nhập.

Theo đó, những hộ làm bánh hay những lò bánh sẽ được trả một ít tiền thù lao hoặc chỉ trừ vào nguyên phụ liệu người đặt bánh mang tới với mức thương lượng trước, dựa trên mỗi ổ bánh (một ổ khoảng 10 lít nếp, 12 trái dừa khô, cộng thêm chút đỉnh gia vị đường, đậu tương ứng).

Phơi bánh phồng tại cơ sở làng nghề bánh phồng Sơn Đốc.

Ai là người Bến Tre hay Mỹ Tho, Vĩnh Long đều rất “cảm tình” với hai đặc sản này, rõ nét là vào thời điểm năm hết Tết đến. Sản phẩm gắn bó với người dân Bến Tre như hồn cội của xứ sở. Đến tháng Chạp, gần như nhà nào ở quê tôi cũng chuẩn bị mấy trăm bánh phồng, bánh tráng để  biếu người thân và ăn Tết.

Từ trước năm 2000, làng nghề miệt mài hoạt động bằng phương pháp thủ công. Những tháng giáp Tết, cứ một, hai giờ sáng, nhiều gia đình đã dậy sớm để làm bánh.

Để làm ra những chiếc bánh phồng phải tốn nhiều công đoạn. Nguyên liệu nếp để làm bánh là phải chọn cho được loại nếp mùa Bà Bóng mới ngon. Ban đầu, nếp được ngâm trong nước sạch từ chiều hôm trước cho đến 1 giờ sáng hôm sau đem tẻ cho thật sạch, để ráo nước rồi mới xôi chín. Lựa dừa khô đen gọt sạch vỏ, nạo lấy cơm xong vắt cốt, thắn bồng con rưới vào xôi cho đều mới quết ra bột trước khi cán thành bánh.

Để làm nhanh, gọn một ổ bánh phải cần đến khoảng 5 lao động, gồm: thợ trở bánh, thợ quết (đạp chày mổ để giả xôi nếp) và thợ cán bánh. Người thợ trở bánh phải là người có kinh nghiệm và khéo tay để trở và phối các gia vị cho đều. Xôi nếp sau khi quết xong, chuyển qua công đoạn bắt bột và cán bánh. Khâu nầy cần một thợ chuyên bắt bột, còn lại cán bánh và phơi bánh. Bánh được trải phơi trên chiếu đan bằng lát, từ nắng sớm cho đến 4 hoặc 5 giờ chiều mới thôi. Do làm bằng thủ công nên bánh không đồng đều theo khuôn mẫu, mà  phải vanh tròn cho đẹp mắt.

Nói đến bánh phồng ngày Tết, có nhiều hộ từ xa đến quê tôi để học nghề, nhưng sản phẩm làm ra vẫn không sao sánh bằng bánh phồng Sơn Đốc. Dạo đó, bánh phồng Sơn Đốc thường chỉ sản xuất ba loại: bánh phồng ngọt, bánh phồng mặn và bánh phồng mì.

Bánh phồng ngọt và bánh phồng mặn đều làm bằng bột nếp nhưng loại bánh ngọt sử dụng nhiều đường và cốt dừa đậm đặc. Loại bánh mặn sử dụng ít đường hơn, lượng cốt dừa nhiều gấp 4 – 5 lần bánh ngọt, phối thêm tí muối và hành lá hoặc mè cho thơm. Bánh phồng mì sử dụng nguyên liệu củ mì, đường và cốt dừa. Các loại bánh phồng thường nướng trước khi dùng, ít người ăn sống vì dai và cứng. Bánh phồng nướng vàng ăn rất giòn, đậm vị béo thơm, ngọt lịm của đường, vị mặn của muối và vị béo của nước cốt dừa.

Nói là bánh Tết, chứ các gia đình thường dùng nó từ tháng Chạp đến ra Giêng. Còn bây giờ thì gần như là quanh năm đều có bánh phồng. Những năm gần đây, các cơ sở làng nghề chuyển qua sản xuất bằng máy móc, từ khâu nạo dừa, vắt cốt, quết bánh và cán bánh. Bánh chỉ phơi trong nhiệt độ của nắng (bao gồm độ nóng và ánh nắng) nên không thể áp dụng công nghệ sấy. Nên các cơ sở đã tranh thủ những khi thời tiết nắng tốt để sản xuất, giúp đủ sản lượng và chất lượng phục vụ thị trường.

Trước đây, một cơ sở có từ  5 – 6 lao động bình quân mỗi ngày làm được từ 4 - 5 ổ bánh (mỗi ổ bánh 200 cái), nay chuyển sang công nghệ, mỗi ngày sản xuất từ 6.000 – 7.000 bánh. Cùng với cải tiến đồng nhất về mẫu mã, chất lượng bánh cũng được nâng lên để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng. Hiện tại, các cơ sở làng nghề còn sản xuất thêm: bánh phồng sữa, bánh phồng hột gà, bánh phồng sầu riêng, bánh phồng mì dán chuối vv… Có nghĩa là thị trường cần loại bánh nào và số lượng bao nhiêu, thì các cơ sở đều đáp ứng đủ theo yêu cầu “thượng đế”.

Phần lớn bánh sản xuất ra được đưa đi tiêu thụ tại các tỉnh An Giang, Châu Đốc, Sóc Trăng, Cà Mau, Cần Thơ…. và rộng ra các nước láng giềng Lào, Campuchia. Bà con định cư ở nước ngoài, mỗi khi về Việt Nam còn đặt mua số lượng lớn để thưởng thức và biếu tặng bạn bè, người thân nơi xứ lạ.

Ông Phạm Văn Hát – Chủ nhiệm Hợp tác xã làng nghề bánh phồng Sơn Đốc (xã Hưng Nhượng) cho biết: “Ngày thường, làng nghề bánh phồng Sơn Đốc  khoảng 20 cơ sở  hoạt động, dịp Tết con số này tăng lên gấp đôi, gấp ba nhưng sản phẩm làm ra không đủ cung cấp cho khách hàng. Gần đây, một số cơ sở được chương trình khuyến công tỉnh, huyện trang bị các thiết bị máy quết, máy cán bánh giúp nâng cao năng suất, sản lượng, tăng thu nhập cho người lao động. Hiện tại, các cơ sở làng nghề đều trang bị được máy quết, nhưng máy cán bánh chỉ có cơ sở nào vốn lớn mới ứng dụng, nên sản phẩm làm ra vẫn không đủ đáp ứng”.

Bánh tráng Mỹ Lồng đậm hồn quê

Cũng như làng nghề bánh phồng Sơn Đốc, làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng có từ xa xưa. Theo lời kể, để tỏ lòng biết ơn đối vơi tổ tiên đã khai hoang, lập địa tạo ra những vùng đồng bằng trù phú, người dân xã Mỹ Thạnh đã sử dụng các loại cây lương thực, thực phẩm của bản xứ để chế biến ra loại bánh tráng thơm giòn dâng cúng tổ tiên trong ba ngày Tết. Khác với bánh phồng Sơn Đốc, bánh tráng Mỹ Lồng được làm bằng bột gạo tẻ lúa mùa Nàng Trích. Cứ 10 lít gạo, 12 trái dừa khô và gia vị hành, muối, đường, mè… làm ra một ổ bánh khoảng 200 cái.

Các khâu xay bột, nạo dừa cho đến tráng bánh và phơi bánh đều làm bằng phương pháp thủ công. Bánh hấp chín xong chỉ phơi trên tấm liếp đan bằng tàu lá dừa mới bóng và sáng. Làng nghề “Bánh tráng Mỹ Lồng” hoạt động tất bật từ tháng Mười Một, cho đến ra Giêng, mới đủ phục vụ dịp Tết.

Người pha chế nguyên liệu bột phải có kinh nghiệm nhiều năm trong nghề để khi bánh ra lò là đảm bảo thơm, ngon. Thường các hộ chỉ làm hai loại bánh tráng dừa và bánh tráng nem. Bánh tráng dừa nướng vàng ăn rất thơm, giòn ngọt và béo. Bánh tráng nem có ít gia vị muối nên người dùng thường ăn kèm với thịt, tép luộc và rau thơm. Bánh dùng nhiều nhất vào dịp Tết hoặc đám tiệc.

Những năm gần đây, sản phẩm bánh tráng Mỹ Lồng không đủ cung cấp thị trường tiêu dùng, cho nên các hộ chuyển qua sản xuất bằng công nghệ tiên tiến. Các khâu xay bột, nạo dừa, ép cốt đều bằng máy. Nhưng khâu tráng bánh, hấp bánh và phơi bánh vẫn giữ theo phương pháp thủ công. Do địa phương không còn gạo lúa mùa nên nhiều hộ, lò bánh phải đến tận Trà Vinh để mua gạo Xoải về làm bánh. Ngoài kinh nghiệm pha chế nguyên liệu và sự khéo léo đôi tay của người thợ tráng bánh, nhiệt độ thời tiết còn quyết định độ ngon của bánh.

Ông Phạm Tuấn Kiệt, ấp Nghĩa Huấn, xã Mỹ Thạnh phấn khởi: “Nhiều năm nay, tỉnh, huyện luôn đầu tư vốn cho làng nghề nên hộ nào cũng có được công nghệ thiết bị bằng máy để làm bánh. Mặc dù phân nửa công đoạn được chuyển qua làm bằng máy, nhưng nguyên liệu và phương pháp vẫn không thay đổi để bánh vẫn giữ chất lượng. Do nhu cầu tiêu thụ thị trường ngày càng tăng nên tôi và các cơ sở trong làng nghề sản xuất được quanh năm”.

Hiện xã Mỹ Thạnh có trên 600 hộ chuyên nghề làm bánh tráng. Riêng ấp Nghĩa Huấn có hơn 520 hộ dân thì có đến 400 hộ chuyên nghề làm bánh tráng. Hầu hết sản xuất theo đơn đặt hàng của bạn hàng. Bình quân hộ có ba lao động một ngày sản xuất được từ 15 – 20 kg bánh (1 kg khoảng 30 bánh).

Người dân làng nghề “Bánh tráng Mỹ Lồng” và “Bánh phồng Sơn Đốc” luôn tự hào về hai đặc sản của mình. Thời đại công nghệ 4.0 phát triển rực rỡ, hai món “Bánh tráng Mỹ Lồng”, “Bánh phồng Sơn Đốc” của Giồng Trôm quê hương vẫn ngày càng tươi hương thắm sắc. Đặc biệt, thương hiệu này đang chiếm một vị thế mà ai cũng phải ngước nhìn trong Chương trình mục tiêu quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm của Nông thôn mới ngày nay”.

Ngọc Châu

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : bến tre truyền thống làng nghề

Tin Tốc hành Việt tiếp theo

Tin Tốc hành Việt mới nhất