Thứ Sáu , 10:29, Ngày 17/08/2018

Gia đình và pháp luật

Vụ án Ngân hàng OceanBank: Nên có một bản án đúng người, đúng tội

Nổi trội trong thời gian qua, đại án OceanBank đang để lại những luồng dư luận cho rằng có quá nhiều điều phải xem xét lại.

Thời gian vừa qua, với sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, nhiều “đại án tham nhũng” đã được đưa ra xét xử với mức án nghiêm minh, đúng pháp luật. Điều đó chứng tỏ cuộc chiến chống lại nạn tham nhũng do Đảng đề ra và chỉ đạo đang được vận hành hết sức tích cực, đem lại lòng tin cho toàn Đảng, toàn dân về sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Tuy nhiên, có nhiều "đại án tham nhũng" vẫn để lại trong lòng dư luận nhiều vướng mắc, băn khoăn.

Dư luận quan tâm?

Sau khi TAND TP Hà Nội kết thúc phiên tòa sơ thẩm, dư luận xã hội có nhiều ý kiến chưa đồng tình, có những chuyên gia pháp lý, luật sư và cả những người đã từng giữ chức vụ cao trong các cơ quan luật pháp lên tiếng bàn về tội danh tham ô và mức án tử hình đối với Nguyễn Xuân Sơn - nguyên Tổng Giám đốc OceanBank - mà bản án sơ thẩm đã tuyên ngày 29/9/2017.

Trong bài trả lời phỏng vấn Báo Pháp luật Việt Nam, ngày 1/11/2017, với nhan đề “Tội phạm tham nhũng: Phân tích thấu đáo để góp phần vào công cuộc phòng chống tham nhũng” - PGS.TS Trần Văn Độ, nguyên Phó Chánh án TANDTC, nguyên Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương nhận định: Án sơ thẩm quy buộc Nguyễn Xuân Sơn là người đại diện phần vốn góp của PVN (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) ở OceanBank. Tôi thấy PVN mới chỉ có một “thông báo” là Nguyễn Xuân Sơn làm đại diện vốn góp của PVN trong 5 tháng rồi thay người khác, chỉ thông báo như thế thì không phù hợp với Luật các Tổ chức tín dụng. Vì Nguyễn Xuân Sơn không được bổ nhiệm làm người đại diện vốn của PVN tại OceanBank nên trong 5 tháng đó Nguyễn Xuân Sơn cũng chưa có tư cách đại diện chủ sở hữu 20% vốn của PVN tại OceanBank.

Hơn nữa “người đại diện phần vốn góp” của PVN tại OceanBank cũng chỉ là người đại diện cổ đông pháp nhân PVN tại OceanBank có các quyền và nghĩa vụ của cổ đông PVN theo Điều lệ và Luật Doanh nghiệp (biểu quyết 20%) chứ không phải là người có “chức vụ, quyền hạn”, có trách nhiệm “quản lý tài sản” tại OceanBank cho nên khó có thể nói Nguyễn Xuân Sơn là chủ thể tội phạm tham ô tài sản tại OceanBank. Một điều thú vị nữa mà tòa phúc thẩm phải xem xét là liệu có thể chia tách một cách cơ học theo tỷ lệ góp vốn của PVN vào OceanBank trong khối tài sản chung để buộc tội không? Theo tôi biết thì tiền lệ xét xử ở Việt Nam chưa có chuyện này!

Các bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm.

Trong bài viết “Vấn đề sở hữu và tội danh Tham ô nhìn từ vụ án OceanBank” đăng trên Tạp chí Pháp Lý tháng 11/2017, hai chuyên gia là PGS.TS Nguyễn Như Phát - nguyên Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật - và TS Đinh Thế Hưng - Phó trưởng phòng Pháp luật Hình sự, Viện Nhà nước và Pháp luật - phân tích: Theo bản án, bị cáo Nguyễn Xuân Sơn là người đại diện phần vốn góp của PVN tại OceanBank nên Nguyễn Xuân Sơn là người có chức vụ quyền hạn và chủ thể của tội Tham ô. Theo chúng tôi, quan điểm này chưa thỏa mãn với dấu hiệu “chủ thể” của tội Tham ô được quy định tại Điều 278 Bộ luật Hình sự.

Hai chuyên gia cho rằng, người đại diện phần vốn góp của PVN ở OceanBank chỉ có tư cách đồng sở hữu chủ tài sản của OceanBank, chứ không có tư cách người chủ sở hữu, có quyền quản lý trực tiếp một cách tách rời phần vốn góp 20% của PVN ở OceanBank được. Vì phần vốn này khi đã được PVN góp vào OceanBank có nghĩa là nó đã nằm trong khối tài sản chung, thống nhất của OceanBank. Vì vậy, Nguyễn Xuân Sơn mặc dù giả sử có là người đại diện vốn của PVN ở OceanBank chăng nữa, cũng không phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản theo quy định về chủ thể của tội Tham ô tài sản.

Trong bài “Vụ án Ngân hàng Đại Dương: Phải xem xét lại tội danh và làm sáng tỏ những góc khuất” đăng trên báo Kinh doanh và Pháp luật số 21, cuối tháng 11/2017, ông Đỗ Văn Chỉnh - nguyên Thẩm phán, Trưởng ban Thanh tra TANDTC đã phân tích rất kỹ các căn cứ pháp luật và kết luận về hành vi của Nguyễn Xuân Sơn chiếm đoạt 49 tỷ đồng: “Tuy Nguyễn Xuân Sơn là người có chức vụ, quyền hạn nhưng số tiền quy kết Nguyễn Xuân Sơn chiếm đoạt lại vào thời điểm Nguyễn Xuân Sơn không có trách nhiệm quản lý số tiền này ở OceanBank. Lúc đó Nguyễn Xuân Sơn đang làm nhiệm vụ tại PVN.

Do đó, hành vi chiếm đoạt tài sản của Nguyễn Xuân Sơn không đủ yếu tố cấu thành bắt buộc đối với tội Tham ô tài sản qui định tại Điều 278 BLHS hiện hành, nên Nguyễn Xuân Sơn không phạm tội Tham ô tài sản. Tôi cho rằng, số tiền trên 49 tỷ mà bản án sơ thẩm kết luận Nguyễn Xuân Sơn chiếm đoạt có dấu hiệu cấu thành tội Lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản qui định tại Điều 280 BLHS sửa đổi bổ sung năm 2009”.

Trong bức thư đề ngày 1/12/2017 của Luật sư Nguyễn Trọng Tỵ gửi đến Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trần Đại Quang, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, Chánh án TANDTC Nguyễn Hòa Bình, Viện trưởng VKSNDTC Lê Minh Trí, có đoạn viết: “Gần đây, tôi thấy việc xét xử các bị cáo trong ngân hàng OceanBank do TAND TP Hà Nội tuyên xử ngày 29/9/2017 còn có nhiều điều uẩn khúc. Vì vậy tôi viết thư này để các vị lãnh đạo, các cơ quan tiến hành tố tụng quan tâm, xem xét một cách khách quan, đừng để oan sai, gây đau khổ cho những người không đáng bị trừng phạt...”.

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Tỵ: “Trong vụ án này có sự nhầm lẫn, vì người ta thấy Tập đoàn Dầu khí quốc gia (viết tắt là PVN) có góp vốn vào OceanBank nên coi OceanBank là của Nhà nước chăng?! Không, hoàn toàn không thể coi OceanBank là của Nhà nước… Có nhận thức đúng tư cách pháp nhân của OceanBank mới xác định rõ những người mang chức danh Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc..., đều phải không phải công chức Nhà nước. Ngay cả ông Nguyễn Xuân Sơn là người của PVN cử sang nếu với mục đích là để quản lý phần vốn và thu lãi về cho PVN, có làm Tổng Giám đốc cũng không phải là công chức do Nhà nước bổ nhiệm… Trong hồ sơ vụ án, không có điểm nào chứng minh ông Sơn chiếm đoạt vào khoản tiền 800 tỷ của PVN nên không thể quy kết cho ông Sơn phạm vào tội Tham ô”.

Như vậy, hầu hết ý kiến trên đây đều khẳng định Nguyễn Xuân Sơn không phạm tội Tham ô tài sản vì không thỏa mãn các cấu thành cơ bản của tội phạm này. Nguyên Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Độ nhấn mạnh: “Tuyên hình phạt tử hình thì Hội đồng xét xử cần tin tưởng tuyệt đối vào những chứng cứ của vụ án, vào nhận thức không tranh cãi của pháp luật. Còn nhiều vấn đề chưa được làm rõ, thì việc tuyên một hình phạt tử hình là cực kỳ rủi ro cho công lý, cho quyền con người”. Ông Trần Văn Độ cho rằng chưa đủ căn cứ kết luận Nguyễn Xuân Sơn Tham ô.

Những vấn đề xã hội quan tâm và phải bàn

Thứ nhất là còn nhiều vấn đề phải bàn cho Nguyễn Xuân Sơn vì sự thực khách quan hoàn toàn không phù hợp với quy định về tội danh Tham ô tài sản của Bộ luật Hình sự. Một bản án oan, lại là bản án tử hình, thì làm mất tính nghiêm minh của pháp luật, suy giảm lòng tin của nhân dân.

Thứ hai là có nguy cơ bỏ lọt tội phạm, vì Nguyễn Xuân Sơn chỉ là một trung gian chuyển tiền cho các đối tác của OceanBank theo chỉ đạo của Hà Văn Thắm. Nếu qui kết Sơn chiếm đoạt thì vô hình chung những đối tượng vừa bị khởi tố do nhận tiền từ Sơn có thể chối bỏ trách nhiệm. Và những đối tượng nhận nguồn tiền đó có thể không bị đưa ra ánh sáng. Nói một cách hình ảnh thì Nguyễn Xuân Sơn chỉ là mắt xích nhỏ, trong khi những đối tượng tham nhũng lớn ở phía sau vẫn nhởn nhơ, vậy thì mục tiêu chống tham nhũng không đạt được. Bản án nặng nề cho Nguyễn Xuân Sơn lại là bình phong, góc khuất.... che mắt dư luận để các đối tượng tham nhũng lớn ẩn nấp.

Thứ ba, hệ quả dễ thấy là không thu hồi được tài sản thất thoát, vì quy kết không đúng đối tượng đã chiếm đoạt thật sự số tiền đó.

Thứ tư, không giải quyết triệt để việc mua OceanBank với giá 0 đồng thì ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư tại Việt Nam do vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc bình đẳng giữa các nhà đầu tư.

Thứ năm, với bốn hậu quả trên thì chắc chắn dẫn đến “gây bất mãn cho xã hội” như Tổng Bí thư đã cảnh báo.

Chúng tôi mượn đoạn kết trong bức thư đầy tâm huyết, đầy trách nhiệm của Luật sư Nguyễn Trọng Tỵ: “Kính mong các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét giải quyết vụ án này một cách khách quan, hợp với pháp lý và đạo lý, đừng để gây ra oan trái, làm ảnh hưởng đến uy tín của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam”.

Văn Bảo - Huy Thịnh

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Góc nhìn luật gia tiếp theo

Tin Góc nhìn luật gia mới nhất