Thứ Sáu , 04:05, Ngày 19/10/2018

Gia đình và pháp luật

Vấn đề người phiên dịch: Chưa ổn!

Điều 24 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2000, Điều 29 BLTTHS năm 2015: “…người tham gia tố tụng có quyền dùng tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình, trường hợp này phải có người phiên dịch"...

Như vậy cơ quan tiến hành tố tụng (THTT) suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử bị can, bị cáo (đặc biệt là bị can, bị cáo chưa thành niên) không thành thạo tiếng Việt cần có người phiên dịch để phiên dịch cho người tham gia tố tụng (TGTT) nhất là người TGTT đặc biệt này.

LS Trần Công Ly Tao.

Đồng thời, người phiên dịch phải đáp ứng tiêu chuẩn: Người phiên dịch, người dịch thuật là người có khả năng phiên dịch, dịch thuật và được cơ quan có thẩm quyền THTT yêu cầu trong trường hợp có người tham gia tố tụng không sử dụng được tiếng Việt hoặc có tài liệu tố tụng không thể hiện bằng tiếng Việt (Điều 70 BLTTHS năm 2015). Cụm từ có khả năng phiên dịch có vẻ mơ hồ, nên quy định một cách cụ thể.

Ngoài ra, Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP của Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng ngày 01/02/2018 có hiệu lực thi hành từ 18/03/2018, theo đó: Phòng lấy lời khai của bị can được trang bị thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh.

Thực tế rất khó kiểm soát việc tuân thủ pháp luật của cơ quan THTT. Suốt quá trình thụ lý giải quyết vụ án cho tới thời điểm này, dù Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP đã có hiệu lực gần nửa năm chỉ có cơ quan điều tra của Bộ Công an lắp đặt thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh và một số cơ quan điều tra cấp tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh có trang bị thiết bị ghi âm, ghi hình nhưng số lượng hạn chế gây khó khăn cho người THTT (ĐTV, KSV) và người bào chữa (luật sư).

Từ đó, nảy sinh tương kế tựu kế: Một số cán bộ THTT thuyết phục bị can, bị cáo từ chối người phiên dịch, không yêu cầu lắp đặt thiết bị ghi âm, ghi hình bằng cách chấp nhận lập biên bản lấy lời khai không có thiết bị ghi âm, ghi hình từ chối người phiên dịch trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án.

Về tiêu chuẩn người phiên dịch lỏng lẻo, chưa minh bạch: Người phiên dịch, người dịch thuật có khả năng phiên dịch, dịch thuật,.. Cần quy định cụ thể: Trình độ nói, viết đối với ngôn ngữ cần phiên dịch, dịch thuật của người phiên dịch do cơ quan có thẩm quyền quyết định công nhận năng lực chuyên môn của người phiên dịch. Thực tế, một số HĐXX tìm cách thuyết phục người TGTT là người dân tộc (bị cáo, bị hại…) không yêu cầu có người phiên dịch dù họ không thể trả lời chính xác câu hỏi của HĐXX, đại diện Viện kiểm sát…

Ngày 05/9/2018, Tòa gia đình và người chưa thành niên TP.HCM xử phúc thẩm vụ án “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” theo Khoản 2 Điều 202 BLHS năm 1999 được sửa đổi bổ sung năm 2009, bị cáo T.T.S là người chưa thành niên do bị cáo T.T.S và đại diện giám hộ của bị cáo là bà N.T.S kháng cáo yêu cầu hủy án sơ thẩm để điều tra, xét xử lại có người phiên dịch (bị cáo T.T.S là người dân tộc Khơmer, học vấn thấp 3/12)… Tại phiên tòa những người THTT đã thuyết phục bị cáo T.T.S từ chối người phiên dịch và tòa này xử y án sơ thẩm do nội dung kháng cáo không còn nữa!

Phải chăng nền tư pháp nước ta phát triển ngang tầm thời đại có thể so sánh với các nước phát triển trên thế giới? Quyền con người được pháp luật ghi nhận còn việc thực hiện nội dung pháp luật quy định thì sẽ từ từ xem xét? Nhà nước pháp quyền đúng nghĩa thì pháp luật không thể chỉ là hình thức kiểu bánh vẽ! Quy định pháp luật về người phiên dịch chưa phù hợp thực tiễn.

Người phiên dịch, người dịch thuật phải là người có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết được cơ quan thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề. Nếu không ghi âm, ghi hình có âm thanh thì tính pháp lý của biên bản ghi lời khai bị can có được công nhận là hợp pháp không? Văn bản pháp luật đã ban hành thì phải thực hiện có tính khả thi. Không thể để xảy ra khoảng cách giữa luật và lệ!

LS Trần Công Ly Tao

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : tố tụng phiên dịch tiếng dân tộc

Tin Góc nhìn luật gia tiếp theo

Tin Góc nhìn luật gia mới nhất