Chủ nhật, 13:24, Ngày 16/12/2018

Gia đình và pháp luật

Nghệ nhân ưu tú Lê Bá Chung - Công dân Hà Nội ưu tú năm 2017

Bằng những đóng góp của mình trong việc tham gia khôi phục lại các công trình văn hóa lịch sử - nghệ thuật cổ, nghệ nhân ưu tú Lê Bá Chung là người được vinh danh công dân Hà Nội ưu tú năm 2017.

Tới thăm các di tích lịch sử, văn hóa như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các lăng tẩm ở Huế, khu di tích lịch sử các vua Hùng và các đền, chùa nổi tiếng khắp đất nước… ta thấy choáng ngợp bởi ánh vàng son lộng lẫy trên các pho tượng, ngai thờ, các hoành phi, câu đối… Và nay, trên những bức tranh sơn mài, sơn khắc khổ lớn trang trí trong các cơ quan, các hội trường Quốc gia, tất cả sẽ mãi rực rỡ bất kể thời gian bởi các nghệ nhân, họa sĩ đã dát lên đó những lá vàng quì, bạc quì được chế tác tại làng Kiêu Kị, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Đặt vàng vào lá quì để dát mỏng.

Không riêng ở làng, người Kiêu Kị còn mang theo nghề đi khắp nơi lập nghiệp. Từ xa xưa, tiếng búa đập quì đã dồn dập trên các phố Tiền An, Ninh Xá, Cầu gỗ (Bắc Ninh), phố Hàng Đồng (Nam Định), Huế… và mới gần đây thôi, còn nghe thấy tiếng búa đập vào đe đá tại ngõ Tạm Thương, phố Hàng Mành, hàng Hòm của Hà Nội, Thủ đô ta. Trước Cách mạng tháng 8/1945 nghề vàng quì ở Kiêu Kị khá phát đạt, cung cấp vàng quì cho hầu khắp các công trình tín ngưỡng, cung đình, góp phần làm rực rỡ kho tàng văn hóa vật thể của dân tộc.

Sau 30 năm chiến tranh, may sao vàng quì ở Kiêu Kị tưởng như đã mai một, thì sau thời kỳ mở cửa và hội nhập, nền kinh tế nước ta đã có nhiều khởi sắc, phát triển nhanh và mạnh. Việc trùng tu, khôi phục và xây dựng mới các công trình văn hóa - lịch sử, tín ngưỡng rất cần đến vàng quì. Vậy là nghề truyền thống của Kiêu Kị đòi hỏi phải khôi phục kịp thời.

Khó khăn lớn của các gia đình làm nghề trước đây là không còn giữ được nếp cũ. Cha ông họ, những người thợ vàng quì năm nào giờ đã quá già, sức yếu, nhiều thợ giỏi cũng đã mang theo nghiệp Tổ về với người xưa. May sao, làng vẫn còn lại một số cụ đã qua tuổi xưa nay hiếm, nhưng vẫn đau đáu với nghiệp tổ. Cùng lúc, con cháu họ đã từ chiến trường, khoác ba lô chiến thắng trở về, trong đó có Lê Bá Chung, vốn là con trai lớn của một gia đình đã nhiều đời kế tiếp làm nghề vàng quì tại Bắc Ninh và ngay tại quê nhà.

Dát vàng trên sản phẩm.

Việc đầu tiên, Chung tìm đến các cụ thợ giỏi năm xưa xin được truyền dạy nghề. Vừa học, vừa làm, Chung phải học và biết tới gần 40 công đoạn sản xuất vàng quì, phải học nhiều thày, thực tập nhiều công đoạn phức tạp. Chung như con ong cần mẫn lao động và học tập . Nhiều nguyên phụ liệu trước vẫn dùng nay rất hiếm như: Giấy Ngọc khẩu của Trung Quốc, giấy dó dùng làm lá quì nay không còn. Mày mò nghiên cứu, sau nhiều tháng thử nghiệm Chung đã tìm được loại giấy sản xuất ở nước ngoài có thể thay thế được các loại giấy xưa vẫn dùng.

Trước đây việc đập “diệp” (đập thỏi vàng từ 20cm dài tới 4 - 5m) năng suất rất thấp, Chung đã mày mò, tự chế chiếc máy đập diệp, năng suất tăng hàng chục lần so với đập thủ công. Cứ vậy, sau 4 năm miệt mài, vừa học, vừa làm, vừa cải tiến công nghệ sản xuất, Chung đã làm giỏi hầu hết các công đoạn dát vàng, bạc quì, còn học và đưa thêm nghề sơn, thiếp về làng hoàn thiện toàn bộ nghề dát vàng và sơn son, thiếp vàng. Tỷ lệ vàng, bạc quì do Chung sản xuất, lá rách chiếm không quá 9%, được người sử dụng tin tưởng.

Được bạn nghề tín nhiệm, Chung trở thành người đứng mũi chịu sào của làng nghề hiện nay. Bắt đầu từ các gia đình rồi phát triển thành các tổ hợp tác sản xuất và hiện nay là Hợp tác xã, đang tiến tới thành lập Công ty vàng quì Kiêu Kị với nghề truyền thống nổi tiếng. Việc khá quan trọng mà Chung luôn đau đáu là phải nhanh chóng đào tạo lớp thợ trẻ giỏi nghề ở tất cả các khâu sản xuất nhằm phát triển mạnh nghề truyền thống tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

Được Sở Công thương Hà Nội đỡ đầu, Lê Bá Chung đã mở được nhiều lớp dạy nghề vàng quì ngay tại quê nhà. Kiêu Kị hiện có trên 150 thợ trẻ được đào tạo có tay nghề vững, trong đó có nhiều nữ thanh nhiên và phụ nữ trung tuổi, thực hiện được hầu hết các công đoạn sản xuất phức tạp. Nhiều thợ trẻ có tay nghề vững được cử đến các công trình xa Hà Nội, thực hành công việc tại chỗ, được các chủ công trình đánh giá cao.

Bằng sức lao động sáng tạo của mình và cùng lúc đào tạo được hàng trăm thợ trẻ, khôi phục nhanh làng nghề truyền thống duy nhất của cả nước, năm 2016 Lê Bá Chung được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Trong số các học viên của Chung có Lê Bá Tươi, con trai thứ của gia đình, chưa đầy 30 tuổi nhưng đã có 17 năm trong nghề, nay trở thành thợ giỏi và là giáo viên dạy nghề.

Tươi được Sở công thương Hà Nội giúp đỡ mở và đứng lớp đào tạo thợ trẻ cùng với cha mình. Tươi cũng được HTX cử dẫn đầu lớp thợ trẻ đi khắp đất nước hành nghề dát vàng và sơn thiếp các di tích lịch sử có giá trị nghệ thuật cao được Nhà nước xếp hạng quốc gia.

Bằng những đóng góp của mình, Lê Bá Tươi được UBND thành phố vinh danh nghệ nhân Hà Nội năm 2015. Cha con Lê Bá Chung và nhiều thợ giỏi đã được mời đến các di tích lịch sử thực hiện việc dát vàng, bạc, khôi phục lại các công trình tín ngưỡng tại khu di tích lịch sử các vua Hùng, đền mẫu Âu Cơ, tại Phú Thọ đền thờ Mẫu Liễu Hạnh, cửa võng chùa Kim Liên, Kim Giang, các chùa Tứ Liên, Đa Phúc, Ước Lễ, đèn thờ Hoàng hậu Ỷ Lan (Hà Nội);

Chùa Quỳnh Lâm trong quần thể di tích tâm linh Yên Tử, đền thờ danh tướng Nguyễn Chế Nghĩa đời Trần tại Hải Dương, bảo tàng lịch sử Bắc Ninh, đình Đồng Kỵ, đền thờ Lý Bát Đế ở Đình Bảng, thiền viện Bạch Mã và thếp ấn Triều Nguyễn (Thừa Thiên Huế), thiền viện Vạn Hạnh và chùa Nhất Trụ thành phố Hồ Chí Minh, chùa Liên Trì ở Đăc Lăk, chùa Bảo Sơn ở Đồng Nai, đền Hoàng Nghị ở Thái Bình.

Đặc biệt là dát vàng tượng Phật Trần Nhân Tông cốt bằng gốm do nghệ nhân nhân dân Trần Độ ở Bát Tràng tạo tác dành tặng cho một trường Đại học nổi tiếng của Hoa Kỳ và dát vàng nhiều pho tượng quý gửi tặng các chùa ở Trường Sa. Sản phẩm vàng quỳ của Kiêu Kị còn thường xuyên cung cấp cho các công ty mỹ nghệ xuất khẩu, các đơn vị chuyên phục chế các công trình văn hóa - lịch sử của các làng nghề Sơn Đồng, Vũ Lăng, Hà Thái (Hà Nội). La Xuyên, Hải Minh, Cát Đằng (Nam Định). Bảo Hà (Hải Phòng), Ban quản lý di tích cố đô Huế...

Nghệ nhân Lê Bá Chung đang dát vàng tượng Trần Hưng Đạo.

Bằng những đóng góp của mình trong việc tham gia khôi phục lại các công trình văn hóa lịch sử - nghệ thuật cổ, đứng mũi chịu sào trong việc khôi phục phát triển làng nghề truyền thống cổ truyền của cha ông, đào tạo lớp thợ mới giỏi nghề, góp phần phát triển kinh tế của địa phương, nghệ nhân ưu tú Lê Bá Chung là 1 trong 10 người được UBND thành phố Hà Nội vinh danh công dân Hà Nội ưu tú năm 2017.

Đinh Quang Thành

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : nghệ nhân công dân ưu tú

Tin Tốc hành Việt tiếp theo

Tin Tốc hành Việt mới nhất