Thứ Hai , 22:33, Ngày 15/10/2018

Gia đình và pháp luật

Ký ức xóm không chồng

Không ai trong số họ có thể kể một cách mạch lạc và đầy đủ những tháng ngày phá bom, lấp đường cho xe chạy trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Giờ đây, tất cả họ đều đã ở tuổi xế chiều.

Thời gian và những ảnh hưởng của chiến tranh đã khiến nhiều người không còn tinh tường được nữa. Họ sống đã bao năm, đùm bọc nhau trong cái xóm nhỏ đặc biệt và tình nghĩa này.

Chập chờn thời đạn bom

Thật ít ai có thể nghĩ rằng, ngay sát chợ Ngọc Hà (Hà Nội), khu tập thể xí nghiệp may Chiến Thắng có một dãy nhà cấp 4 khoảng hơn 10 phòng cũ nát với hành lang chỉ đủ cho một người đi và lưới dây thép ngăn với một cơ quan khác lại là nơi trú ngụ của họ từ bao năm nay.

Từ trái sáng: Bác Nguyễn Thị Tài, bác Nguyễn Thị Khuê, bác Ngô Thị Khuy, bác Ngô Thị Quắn .

Gặp chúng tôi ở ngay đầu ngõ là một phụ nữ chừng hơn 60 tuổi, dáng người nhỏ bé, khắc khổ và xơ xác. Bà vừa nựng đứa trẻ bế trên tay vừa vồn vã mời chúng tôi vào nhà giống như lâu lắm rồi mới có người đến chơi nói chuyện. Tôi cũng không ngờ đây là một trong những người mà chúng tôi cần gặp. Khu tập thể này khá đặc biệt bởi hầu hết ở đây là những người đàn bà độc thân. Tất cả họ đều là những thanh niên xung phong thời “xẻ dọc Trường Sơn đi giữ nước”.

Chiến tranh kết thúc, tất cả họ đều về làm công nhân ở Công ty may Chiến Thắng rồi gắn bó quãng đời còn lại ở khu tập thể này. Còn bây giờ họ đã về hưu, không chồng con, không họ hàng, chỉ là những người đồng chí, đồng nghiệp cùng cảnh ngộ và sống dựa vào nhau.

Qua câu chuyện, tôi được biết người đàn bà mà chúng tôi gặp từ ngõ là bác Ngô Thị Quắn. Cũng vồn vã như lúc chỉ đường, bác kể cho tôi nghe những tháng ngày đi thanh niên xung phong hừng hực khí thế. Quê ở Yên Định, Thanh Hóa, ngày ấy, cô gái làng xinh xắn Ngô Thị Quắn tình nguyện đi TNXP. Vào tuyến lửa, cô được biên chế Đội 202, đơn vị 855 thuộc đường sắt phía Nam (khu IV cũ).

Trong câu chuyện bập bõm của bác là ký ức về những ngày “Trời ơi là vui”. Ban ngày ngủ, ban đêm dùng cuốc, xẻng gỡ mìn rồi chở đất lấp hố bom cho xe qua. Đơn vị toàn là nữ, không một “mống” nam nào. Vui nhất là những lần xe của bộ đội vào chiến trường Vĩnh Linh (Quảng Trị), vào Nam đi qua. Đó là dịp các nữ thanh niên ném đất trêu chọc các anh. Tiếng hát đối đáp qua lại rộn ràng cả đường.

Ngày ấy, miền Trung là hố bom của giặc Mỹ, hàng tấn bom rơi xuống mảnh đất nhỏ bé này, miền Trung oằn mình dưới bom đạn. Giặc Mỹ cử tưởng xé nát được những con đương tiếp tế vào miền Nam, nhưng như một sự thần kỳ, cứ sau một đêm là những hố bom lại được san bằng và con đường lại hình thành. Những đoàn xe lại tiếp nối vào tiền tuyến. Bom rơi, đạn nổ nhưng tinh thần chiến đấu thì cao hơn bao giờ hết. Máu có thể đổ, người có thể hy sinh nhưng những con đường vẫn cứ trùng điệp xe qua như một huyền thoại. Còn trong ký ức của bác Ngô Thị Khuy thì đó là những ngày vất vả nhưng thật vui.

Là nữ nhưng họ làm đủ mọi việc từ xe đất, đắp đường tới vác đạn, khênh thùng phi xăng, dầu… Bữa cơm thời chiến ăn vội chỉ là bột mỳ luộc chấm muối hoặc cơm trắng ăn với mắm cô đặc (ngày ấy gọi là mắm kem). Thế mà ăn miếng nào cũng ngọt lừ và ai cũng khỏe, chẳng ốm đau gì. Tuyến lửa ngày ấy có biết bao mối tình lãng mạn giữa các cô gái thanh niên xung phong với những người lính trẻ trên đỉnh Trường Sơn. Tất cả đều chân thành và nồng ấm, những chẳng dám hứa hẹn nhiều vì đất nước còn chiến tranh.

Bác Khuy cứ bảo tình yêu ngày ấy đẹp thật, chỉ một ánh mắt, một cái bắt tay mà đau đáu cả cuộc đời, nhưng ai cũng xác định được nhiệm vụ của mình nên nỗi nhớ người yêu lại trở thành động lực để chiến đấu hăng say hơn. Có những lá thư về được với người yêu, nhưng cũng có lá thất lạc bởi bom đạn. Biết bao người đã hy sinh không bao giờ trở về nữa.

Nói chuyện về công việc ngày xưa thì hào hứng bao nhiêu, nhưng mỗi khi nói chuyện về tình yêu thì ai cũng thẹn thùng như thuở nào. Đó là mảng ký ức chứa nhiều nỗi buồn mà ai cũng cố quên. Tôi nhận ra những đôi mắt ngân ngấn nước, những tiếng nói ngập ngừng khi chạm đến tình cảm bí ẩn này. Tỉ tê mãi tôi mãi hỏi được nhưng họ cứ khăng khăng rằng tôi phải giấu tên thì mới kể. Tôi nhận và giữ lời hứa như một sự sẻ chia và tôn trọng những tâm sự sâu kín nhất của tâm hồn.

Mối tình đầu của bác T nảy khi bác mới gần 20 tuổi. Người mà bác gửi trọn trái tim là một chàng trai cùng làng. Ngày người yêu khoác ba lô đi bộ đội cũng là ngày bác xin vào thanh niên xung phong. Những lá thư thưa thớt vì thất lạc, nhưng chan chứa tình cảm như một động lực tiếp thêm sức mạnh cho cả hai người. Nhưng rồi người yêu của bác hy sinh trong một trận đánh khốc liệt. Bác nhận được tin buồn đó khi đang cùng đồng đội lấp hố bom. Một đêm thức trắng, nỗi đau tưởng chừng không chịu đựng được.

Bao ký ức về mối tình đầu cứ len lỏi lúc ẩn, lúc hiện trong trái tim của người con gái ấy. Nhưng ngày hôm sau, bác vẫn cùng đồng đội tải đạn và lương khô vào chiến trường, nước mắt chảy ngược vào trong. Nỗi buồn được bạn bè chia sẻ và nén chặt lại nên cũng dần nguôi. Nhưng rồi cho đến ngày hôm nay, cũng như bao bạn bè ở đây, bác chẳng thể yêu thêm ai được nữa. Lúc còn là thanh niên xung phong, mỗi người một đơn vị khác nhau, song giống như một định mệnh, năm 1969, tất cả cùng ra quân một ngày và đều được phân công về làm việc tại Xí nghiệp may Chiến Thắng (Hà Nội).

Ra Hà Nội vào năm 1972, các cô TNXP thời ấy lại chứng kiến những tháng ngày Mỹ điên cuồng ném bom nhằm biến miền Bắc trở về thời kỳ đồ đá. Ngày ấy, xí nghiệp đặt ngay tại Gia Lâm. Một trận bom của Mỹ bắn trúng kho xăng Gia Lâm. Chưa bao giờ họ thấy một đám cháy dữ dội đến thế, hàng thàng mới dập được. Ngọn lửa hung hãn năm ấy đã thiêu cháy gần như toàn bộ tư trang, quần áo và những kỷ vật thời TNXP của họ. Khi tôi có ý muốn xem những bức ảnh, lá thư thuở còn thanh niên thì ai cũng nói đã bị cháy hết trong trận cháy khủng khiếp ấy. Giờ đây nghĩ lại những ngày đó, bác cho biết: “Ký ức về trận đánh là bãi chiến trường ngổn ngang xác trâu bò chết mà lạnh tanh không một bóng người. Ai cũng nghĩ không qua được thời khắc ấy…”.

Nỗi niềm thời hậu chiến

Ra khỏi chiến tranh, những cô gái nông thôn lần đầu tiên được ra thành phố, cái gì cũng khiến họ ngỡ ngàng, mới lạ từ cách ăn ở đến đi lại. Những cô gái chỉ biết đến bom mìn giờ đây cần cụi bên chiếc máy khâu. Đôi bàn tay cuốc xẻng năm xưa giờ thoăn thoắt đường kim mũi chỉ. Các chị đi làm ca, ngoài giờ làm việc lại về cơm nước, giặt giũ. Nhớ nhà chẳng biết làm gì, họ lại ôm nhau thủ thỉ tâm sự.

Bác Khuê kể: “Ngày ấy cũng nhiếu lúc ngồi ước mơ có một gia đình nho nhỏ, vợ chồng con cái quây quầy bên nhau nhưng cơ quan thì ít nam, công việc lại bận rộn nên cơ hội tiếp xúc ít”. Thời gian cứ trôi đi, phần thì nghĩ mình con gái quê mùa không hợp với thị thành, phần vì công việc bận rộn thành thử quên hết chuyện riêng tư. Tuổi xuân cứ vùn vụt qua lúc nào không hay. Rồi chẳng ai nghĩ đến chuyện lấy chồng nữa. Ai cũng lấy buồn vui của mọi người làm buồn vui của mình. Đến khi chưa già thì bệnh tật đã ập về, nghĩ lấy ai chỉ làm khổ người ấy nên họ đành ở vậy. Ai có chuyện gì buồn ở trong quê hay có khó khăn gì là mọi người đều biết và xúm vào gánh vác. Như trận lụt ở miền Trung năm nào, mọi người gom góp chút tiền nhỏ rồi gửi về quê, giúp đỡ họ hàng.

So với nhiều gia đình, bè ban, cuộc sống của họ xếp vào diện nghèo nên thường chỉ là sự an ủi về tinh thần. Rồi cũng có 2 người trong số các bác mạnh dạn đi tìm hạnh phúc của mình với mong mỏi có một mụn con vui thú tuổi già. Ngày ấy là cả một sự dũng cảm phi thường, vượt lên trên dư luận. Mỗi người đều có một mụn con gái. Thuở ấy, quan niệm xã hội còn khắt khe. Việc sinh con ngoài giá thú là chuyện “tày trời”.

Hai đứa con gái ra đời cũng là lúc hai người mẹ chịu đủ mọi hình thức kỷ luật từ kiểm điểm tới cắt tiền lương, cắt tiên tiến… Thế là cả khu tập thể lại cùng nhau cưu mang mấy mẹ con. Con gái bác Khuê đã lớn và lập gia đình nhưng kinh tế cũng khó khăn, thành thử bác lại gia nhập khu tập thể này. Bác vừa nhận trông trẻ vừa bán nước để sinh sống. Còn con gái bác Mùi đang học năm thứ hai Trường ĐH Ngoại ngữ. Hai mẹ con sống chật vật bằng lương hưu và lương làm tạp vụ.

Giờ đây, cuộc sống của các bác gói gọn trong 400.000 đồng tiền lương mỗi tháng, ngoài ra không được nhận một chế độ nào khác. Mức lương ấy, sống giữa Hà Nội tằn tiện lắm mới đủ ăn, nói gì đến những lúc đau ốm hay ma chay, cưới hỏi.

Bác Quắn kể: “Tôi trông trẻ vừa là nguồn vui vừa là để thêm thu nhập. Cũng chả đáng là bao, mẹ con bà cháu nương tựa vào nhau thôi”. Rồi bác nghẹn ngào: “Nhiều khi ngồi ăn cơm một mình, tôi cứ thèm một tiếng mời “Ông ăn đi, bà ăn đi!” như bao vợ chồng già khác mà khó quá. Miếng cơm trong miệng cứ đắng ngắt…”.

Điều nữa chúng tôi ghi nhận được là cả dãy nhà này đã xây từ lâu nên rất cũ kỹ. Những hôm trời nắng không sao còn động mưa là dột. Bác Quắn kể, chỉ một cơn mưa thôi là nước ngập đến lưng nhà. Những lúc ấy lại lọ mọ huy động thau chậu ra hứng. Nói dại chứ lúc ấy mà có sợi dây điện nào hở ra cũng chẳng biết được. Nước non thì thiếu thốn, cả khu không có lấy một nhà vệ sinh thành thử vô cùng bất tiện trong sinh hoạt.

Thấm thoát thế mà các bác đã ở với nhau được 35 năm. Mỗi người một hoàn cảnh nhưng họ coi nhau như chị em trong nhà. Giờ đây, ai cũng có bệnh và đau yếu luôn. Ban ngày ai còn sức khỏe thì bươn bả làm việc, tối về lại cùng nhau chuyện trò tâm sự. Anh em, họ hàng thì ở quê xa. Thỉnh thoảng các bác cũng tổ chức họp đồng ngũ.

Mỗi năm họp là cả nụ cười và nước mắt trộn lẫn. Vui vì được gặp bạn bè ôn lại chuyện năm xưa. Ngậm ngùi vì người còn, người mất và mỗi năm cứ  một vắng dần. Mọi người đôi lúc cũng cảm thấy chạnh lòng vì họ gần như là lớp công nhân đầu tiên của Xí nghiệp, vậy mà 10 năm nay từ lúc về nghỉ hưu không có được một sự quan tâm nào dù là nhỏ nhất của Xí nghiệp!

Rời khu tập thể, chỉ cách đây có hơn chục bước là phố phường Hà Nội đông đúc và tấp nập trong những ngày đầu năm. Tôi cứ tự hỏi, trong dòng người hối hả ấy, có ai biết ngay bên cạnh họ có những thiệt thòi riêng, những con người đã quên cả tuổi thanh xuân của mình vì đất nước như thế. Họ cần lắm một sự quan tâm và chia sẻ của mọi người.

Thảo Duyên

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : chiến tranh thanh niên xung phong xóm không chồng

Tin Tốc hành Việt tiếp theo

Tin Tốc hành Việt mới nhất