Thứ Hai , 12:19, Ngày 26/08/2019

Gia đình và pháp luật

Gia đình - Cái nôi của văn hoá và nhân cách

Gia đình là tổ ấm của mỗi người, là tế bào của xã hội và là môi trường quan trọng để hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người.

Dưới góc nhìn xã hội học, gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên trong đó gắn kết với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, hoặc quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện chức năng nối tiếp các thế hệ.

Ông Đoàn Văn Hòa – Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Hưng Yên.

Hạt nhân của xã hội là gia đình, gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Như vậy, văn hóa gia đình là một giá trị cốt lõi của văn hóa xã hội, nhất là khi đó lại là khởi nguồn sinh ra con người, nuôi dưỡng con người từ thuở lọt lòng đến khi trưởng thành. Sự trưởng thành ấy có bền vững hay không đều xuất phát căn bản từ những bước khởi đầu trong gia đình.

“Văn hóa gia đình là hệ thống những giá trị, chuẩn mực khu biệt đặc thù điều tiết mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và mối quan hệ giữa gia đình với xã hội, phản ánh bản chất của các hình thái gia đình đặc trưng cho các cộng đồng, các tộc người, các dân tộc và các khu vực khác nhau được hình thành và phát triển qua lịch sử lâu dài của đời sống gia đình, gắn liền với những điều kiện phát triển kinh tế, môi trường tự nhiên và xã hội”.

Mà ở đây, đặc điểm của gia đình truyền thống Việt Nam với đặc trưng “tam, tứ, ngũ đại đồng đường” với nhiều thế hệ cộng sinh trong một gia đình. Do có bề dày lịch sử nên các giá trị văn hoá kết tinh đã trở thành giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam, được thể hiện ở “gia đạo”, “gia phong” và “gia lễ”. “Gia đạo” là đạo đức của gia đình như đạo hiếu, đạo ông bà, đạo cha con, đạo vợ chồng, đạo anh em; là cha hiền con hiếu, anh nhường em nhịn, vợ chồng yêu thương nhau, việc học tập lấy tâm, tri, năng làm gốc. “Gia phong” được hiểu là thói nhà, tập quán và giáo dục trong gia tộc, nền nếp riêng của một gia đình.

Cốt lõi của “gia phong” truyền thống luôn hướng tới tinh thần trọng gốc nguồn, khuyến khích lòng hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, thờ kính tổ tiên, coi trọng gia đình, thủy chung tình nghĩa. “Gia lễ” là những nghi lễ, tập tục, cung cách ăn nói, đi đứng, ứng xử trở thành truyền thống, được cha ông chọn lựa qua nhiều thế hệ, con cháu cần noi theo. Nhờ những giá trị văn hoá đó mà gia đình truyền thống Việt Nam trở thành hạt nhân quan trọng bậc nhất của xã hội.

Nhưng ngày nay, trong thời đại của cuộc Cách mạng công nghệ 4.0, nơi mà con người giao tiếp chủ yếu với nhau là qua màn hình điện thoại, qua những cú nhấp chuột trên máy tính và qua các mạng xã hội trên Internet,... Bởi vậy mà các giá trị văn hoá truyền thống đang bị xem nhẹ, lu mờ theo thời gian. Trong những gia đình sống ở thành phố và vùng đô thị hóa, mối quan hệ giữa các thành viên đang trở nên lỏng lẻo.

Tác động rõ ràng nhất là sự thiếu thốn và nguội lạnh của những bữa cơm gia đình. Giây phút bên nhau bị xén bớt, ít ỏi đến lạ lùng, không còn tiếng cười rộn rã bên mâm cơm chiều, những hoạt động chung trong gia đình như cùng nhau xem TV, trò chuyện cũng thưa dần. Ngôi nhà dường như đơn thuần là nơi tạm trú của một nhóm người có chung máu mủ ruột rà. Sự gắn kết chỉ dừng ở mức dùng chung một đường truyền Internet, một chiếc TV, một chiếc tủ lạnh... Mối quan hệ thương yêu, gần gũi giữa từng thành viên không được củng cố, gây ra nhiều hệ lụy.

Có thể thấy rõ nhất là cuộc sống của xã hội hiện đại với sự phát triển mạnh mẽ của các thành phần kinh tế đã tác động đến đời sống gia đình, ở một góc độ nào đó đã phá vỡ nền nếp gia phong đạo đức của gia đình truyền thống Việt Nam. Tình trạng ly hôn, ly thân, sống chung như vợ chồng không đăng ký kết hôn, quan hệ tình dục trước hôn nhân và việc nạo phá thai trong giới trẻ gia tăng, để lại hậu quả nặng nề về nhiều mặt đối với gia đình và xã hội.

Xu hướng hình thành các loại hình gia đình mới như: Sống đơn thân, sống chung không kết hôn, chung sống đồng giới tính, sự đa dạng về lối sống trong cộng đồng và đặt ra mối quan tâm, lo lắng của toàn xã hội; đòi hỏi pháp luật cần có những quy định mới phù hợp với tình hình thực tế. Mâu thuẫn, xung đột giữa các thế hệ về phép ứng xử, lối sống và vấn đề chăm sóc người cao tuổi đang đặt ra những thách thức mới. Tình trạng bạo lực trong gia đình có chiều hướng ngày càng gia tăng. Các giá trị văn hóa truyền thống gia đình tốt đẹp của người Việt Nam đang có biểu hiện xuống cấp, mai một. Nhiều tệ nạn xã hội như ma túy, cờ bạc, rượu chè, mại dâm… đã và đang xâm nhập vào các gia đình.

Ngoài chức năng duy trì nòi giống, chức năng kinh tế, chức năng thỏa mãn các nhu cầu tình cảm, thì gia đình còn có chức năng quan trọng là môi trường nuôi dưỡng, giáo dục, rèn luyện, hình thành và phát triển nhân cách của mỗi thành viên trong gia đình. Gia đình là nơi đầu tiên của mỗi con người khi sinh ra, được nuôi dưỡng từ khi thai nghén đến lúc trưởng thành bước ra cuộc đời. Do đó mọi sự dạy dỗ ở đây đều là nền tảng, là bệ đỡ, là cơ sở để con người có thể vững vàng bước ra cuộc đời. Trong những thành tố của văn hóa gia đình thì những thực hành hàng ngày trong việc dạy dỗ, ứng xử, giao tiếp với con cái giữa các thế hệ là hết sức quan trọng, và ngược lại nếu không được dạy dỗ, quan tâm đầy đủ sẽ dẫn đến những hệ lụy mà gia đình phải gánh chịu.

Dân số Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh cùng với xu thế gia đình hạt nhân là chủ đạo, số người già sống một mình theo đó cũng tăng cao. Gia đình hạt nhân (gia đình hai thế hệ) đang dần chiếm ưu thế. Gia đình hạt nhân đề cao lối sống cá nhân, nơi mỗi cá nhân được nuôi dưỡng, giáo dục phát triển nhằm phát huy năng lực, sở trường của mình; gia đình hạt nhân dễ dịch chuyển và thích nghi với môi trường sống nhanh nhưng mối liên hệ, gắn bó, hỗ trợ nhau có phần hạn chế.

Những đứa con sinh trưởng, lập nghiệp, ly hương đổ về các đô thị, khu công nghiệp ngày càng đông đã khiến các làng quê - nơi “nuôi dưỡng” loại hình gia đình truyền thống - còn lại đa phần là người già. Từ xã hội nông nghiệp, sống trong cộng đồng tương trợ lẫn nhau, trong gia tộc “tam tứ, ngũ đại đồng đường”, người già bỗng chốc không quen với cuộc sống đơn thân hay cuộc sống náo nhiệt nơi phố thị, càng không quen với cuộc sống nơi những nhà dưỡng lão…

Để xây dựng và phát triển văn hóa con người, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của xã hội thì trước hết chúng ta cần đặc biệt chú trọng giải quyết vấn đề gốc rễ là giáo dục con trẻ trong gia đình. Người xưa thường nói “dạy con từ thuở còn thơ”, các bậc cha mẹ cần thường xuyên giáo dục con trẻ thái độ, cử chỉ, ăn nói lễ phép, kính trên nhường dưới, tôn sư trọng đạo để khi trưởng thành con cái biết ơn sinh thành, nuôi dưỡng, chăm sóc ông bà, cha mẹ. Cha mẹ cũng cần uốn nắn, phê phán, ngăn chặn thái độ, cử chỉ bất nhã, bất hiếu của con cái, kết hợp giữa giáo dục truyền thống và hiện đại.

Các gia đình chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị tôn vinh gia đình tứ đại đồng đường hạnh phúc và tổ chức đám cưới vàng, bạc cho các gia đình hạnh phúc tiêu biểu.

Mặt khác, từng bước xây dựng nếp sống khoa học trong gia đình: Rèn cho con nền nếp học tập và đức tính tốt, như tự suy nghĩ, tìm tòi, sinh hoạt đúng giờ, gọn gàng ngăn nắp. Cha mẹ cũng cần giáo dục các nội dung văn hóa khác cho trẻ, như văn hóa lao động, văn hóa sinh hoạt, văn hóa tiêu dùng, văn hóa giao tiếp, ứng xử, kỹ năng sống. Qua đó giúp con mình hình thành nhân cách, sớm ý thức được mình vì mọi người và mọi người vì mình trong gia đình.

Ngoài ra, cha mẹ cần có kế hoạch sao cho thời gian dành cho vui chơi, học tập của con phù hợp với sinh hoạt của gia đình. Như vậy gia đình mới thực sự trở thành môi trường văn hóa đầu tiên, nơi mà mỗi cá nhân khi chào đời và quá trình phát triển, liên tục được tiếp nhận những tình cảm tốt đẹp từ các thành viên trong gia đình. Gia đình truyền thụ cho các cá nhân những giá trị văn hóa truyền thống, cũng như những giá trị văn hóa hiện đại tạo nên giá trị xã hội và nhân cách văn hóa của mỗi con người.

Trong nền kinh tế thị trường, phát triển xã hội theo hướng Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá, hội nhập quốc tế cần phải phát huy tốt những truyền thống tốt đẹp của giáo dục gia đình góp phần hình thành nên nhân cách con người Việt Nam hoàn thiện và đúng chuẩn, làm sao để nguồn nhân lực của đất nước phải có đủ hai phẩm chất “vừa hồng, vừa chuyên” – tức là phải có đủ đức và tài.

Tuy nhiên để làm được điều đó, thì gia đình phải là nơi nuôi dưỡng đạo đức và gieo mầm tài năng. Các bậc cha mẹ cần nhận thức đúng trách nhiệm của mình đồng thời thiết lập mạng lưới giữa gia đình, nhà trường, xã hội trong việc hình thành nhân cách cho trẻ để giữ gìn hạnh phúc gia đình, xây dựng gia đình văn hóa: No ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.

Đoàn Văn Hòa – Giám đốc Sở VHTT&DL Hưng Yên

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : gia đình tấm quan trọng cái nôi văn hoá giáo dục nhân cách

Tin Mái ấm Việt tiếp theo

Tin Mái ấm Việt mới nhất