Thứ Bảy , 23:08, Ngày 24/08/2019

Gia đình và pháp luật

Điều trị miễn dịch - Phương pháp điều trị mới chữa bệnh ung thư

Từ tháng 5/2017, điều trị miễn dịch đã được các bác sĩ của Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai tiên phong áp dụng cho bệnh nhân ung thư đầu tiên.

Đây là giải pháp bắt nguồn từ công trình khoa học liên quan đến miễn dịch trị liệu hay còn gọi là điều trị miễn dịch (immunotherapy) đã mang lại cho 2 nhà khoa học là James Allison (Mỹ) và Tasuku Honjo (Nhật) Giải Nobel Y - Sinh Học năm 2018. 

Điều trị miễn dịch (miễn dịch trị liệu) có thể được hiểu là một phương pháp sử dụng một trong các thành phần của hệ thống miễn dịch trên bệnh nhân để chống lại bệnh tật trong đó có bệnh ung thư. Phương pháp này được thực hiện theo hai cách chính: Kích thích hệ thống miễn dịch làm việc “nhiều hơn” và “thông minh hơn” để tấn công lại các tế bào ung thư và bổ sung cho bệnh nhân thành phần trong hệ miễn dịch: như tế bào miễn dịch, kháng thể.

Hình minh họa về chức năng của CTLA- 4 và PD-1 và ứng dụng trong miễn dịch trị liệu.

Hệ thống miễn dịch có thể hiểu đơn giản là một bộ máy của cơ thể chúng ta giúp chống lại tác nhân gây bệnh và cả các tế bào ung thư. Các tế bào của hệ miễn dịch bao gồm các tế bào T và tế bào B. Các tế bào B sản xuất kháng thể để trung hòa hoặc tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Các tế bào T có chức năng nhận diện và điều hòa hệ thống miễn dịch thông qua các thụ thể kháng nguyên và cytokine, thông qua đó tiêu diệt vi khuẩn, các tế bào bị nhiễm vi rút hoặc tế bào ung thư.

Theo GS.TS Mai Trọng Khoa, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nay là Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu (YHHN&UB), BV Bạch Mai, hai nhà khoa học nói trên được nhận giải Nobel vì họ đã giúp chúng ta trả lời được câu hỏi: Tại sao các tế bào T không phản ứng chống lại tế bào ung thư? Câu trả lời là trên bề mặt của các tế bào T có 2 protein ngăn chặn sự kích hoạt của tế bào T.

Vào những năm 1990, nhóm nghiên cứu của Allison phát hiện một protein có tên là CTLA-4, có vai trò như một cái phanh không cho tế bào T tấn công các tế bào ung thư. Allison đưa ra một thuật ngữ mới là "checkpoint inhibitor" hay "điểm ức chế" để mô tả hiện tượng này. Năm 1992, nhóm của Hanjo phát hiện một protein khác cũng có chức năng như CTLA-4 và đặt tên cho nó là PD-1 (viết tắt từ chữ programmed cell death). Trong cơ thể bình thường thì CTLA-4 và PD-1 sẽ gắn với các protein trên tế bào trình diện kháng nguyên (Antigen presenting cell -APC), giúp tế bào T không tấn công các tế bào bình thường, tránh gây ra bệnh tự miễn.

Ngoài ra, trên bề mặt tế bào ung thư có PD-L1 có khả năng gắn với PD-1 trên tế bào T, làm cho tế bào T bị ức chế nhiều hơn, giúp tế bào ung thư trốn thoát hệ thống miễn dịch. Kết quả nghiên cứu đã mở ra một hướng mới trong điều trị ung thư là sử dụng kháng thể đơn dòng giúp giải phóng các “điểm ức chế” CTLA-4 và PD-1, cũng như giải phóng sự kết hợp giữa PD-1 và PD-L1, từ đó tế bào T tăng khả năng tiêu diệt các tế bào ung thư. Như vậy, phương pháp miễn dịch trị liệu tác động gián tiếp, tăng cường khả năng của hệ thống miễn dịch, giúp tiêu diệt khối u.

Tại Trung tâm YHHN&UB, Bệnh viện Bạch Mai, định hướng nghiên cứu khoa học nói trên cũng được GS. Mai Trọng Khoa và các nhà khoa học ở đây quan tâm từ rất sớm, xuất bản thành sách chuyên khảo “Kháng thể đơn dòng và phân tử nhỏ trong điều trị bệnh ung thư”.

Cuốn sách đề cập rất chi tiết về liệu pháp miễn dịch trị liệu trên đây. Trong khi tháng 3/2017, Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận cho phép sử dụng phương pháp điều trị miễn dịch cho bệnh Hogdkin thì tháng 5/2017, một trong những đơn vị đầu tiên trên cả nước là Trung tâm YHHN&UB BV, Bạch Mai, đã áp dụng điều trị miễn dịch cho bệnh nhân ung thư.

Bìa cuốn sách của Gs.Ts Mai Trọng Khoa về Điều trị ung thư theo phương pháp miễn dịch - một trong những nghiên cứu nổi bật gióp phần đem lại cho Giáo sư Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2017 vừa qua.

Cho đến nay, Trung tâm đã điều trị được 20 ca bệnh, bao gồm 18 ca ung thư phổi không tế bào nhỏ, 1 ca Hogdkin Lymphoma, 1 ca ung thư hắc tố. Kết quả ban đầu cho thấy thuốc có kết quả rất tốt nếu được lựa chọn, chỉ định đúng (PD-L1 (+) >50%, bước 1). Thuốc cũng tương đối an toàn, dễ dung nạp (trong 20 trường hợp điều trị, có 1 trường hợp viêm gan, 1 trường hợp viêm màng bồ đào).

Từ 2015, Gs.Ts Mai Trọng Khoa và các cộng sự ở Bệnh viện Bạch Mai đã thực hiện phối hợp nhiều thử nghiệm lâm sàng quốc tế đa trung tâm về điều trị miễn dịch sinh học mang lại kết quả rất khả quan. Đối với ung thư phổi, có nghiên cứu PEARL về điều trị bước 1 sử dụng Durvalumab, nghiên cứu AZ Pacific về điều trị ung thư phổi với MEDI4736, nghiên cứu Mystic phối hợp Durvalumab và Tremelimumab.

Đối với ung thư đầu cổ, có nghiên cứu KESTREL về sử dụng miễn dịch sinh học MEDI4736 với Tremelimumab cho bệnh nhân ung thư đầu cổ tế bào vẩy tái phát. Ngoài ra, Trung tâm YHHN&UB, Bệnh viện Bạch Mai đã phối hợp với Trung tâm Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Bạch Mai để xét nghiệm các marker liên quan đến liệu pháp miễn dịch giúp lựa chọn bệnh nhân, nâng cao hiệu quả điều trị vì hiện tại giá thành của các thuốc là rất cao so với thu nhập của đa số nhân dân.

Trung tâm YHHN & UB cũng là một trong các đơn vị thực hiện các thử nghiệm lâm sàng quốc tế đa trung tâm mà GS Mai Trọng Khoa là nghiên cứu viên chính. Kết quả cho thấy hiện tại, liệu pháp này chỉ có hiệu quả trên một số bệnh ung thư nhất định như: Ung thư da và ung thư phổi. Các loại ung thư khác vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu để có câu trả lời về kết quả cuối cùng.

Tuy nhiên, theo GS Mai Trọng Khoa, việc điều trị ung bướu vẫn phải dựa theo nguyên tắc: Điều trị phối hợp nhiều phương pháp, bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, nội tiết, đích, miễn dịch sinh học. “Miễn dịch sinh học chỉ là một trọng các phương pháp điều trị bệnh, mang lại hiệu quả cao nếu được chỉ định đúng theo các tiêu chuẩn lựa chọn (phải xét nghiệm sâu ở mức sinh học phân tử như PD-L1, tumor mutant burden TMB)” - GS Khoa nhấn mạnh. Điều trị miễn dịch sinh học hiện nay đa số mới chỉ có thể áp dụng cho bệnh ung thư giai đoạn muộn.

Do vậy, điều trị mới chỉ mang tính chất kéo dài thời gian sống, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm các tác dụng phụ so với hóa trị. Còn đối với bệnh ung thư tại giai đoạn sớm hơn, vẫn phải sử dụng các phương pháp điều trị cơ bản như phẫu thuật, xạ trị, hóa trị mới có thể đạt khỏi bệnh lâu dài. Các nghiên cứu liệu pháp miễn dịch sinh học cho ung thư giai đoạn sớm đang được tiến hành, hứa hẹn mang lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân ung thư.

Trần Ngọc Kha

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tin Liên quan

Tags : ung thư điều trị miễn dịch

Tin Bệnh & thuốc tiếp theo

Tin Bệnh & thuốc mới nhất