Thứ Tư , 21:11, Ngày 18/09/2019

Gia đình và pháp luật

Chuẩn mực giá trị cuộc sống qua nghi lễ Vu Lan

Vu Lan Thắng hội nhằm thức tỉnh người phật tử có được sự nhận thức đầy đủ về chuẩn mực giá trị đạo đức người con Phật phải trang bị cho mình để xứng đáng với người thầy yêu quý.

Trong bài viết này tôi chỉ xin đề cập một khía cạnh rất đặc biệt mà Nghi lễ Vu Lan thể hiện chuẩn mực giá trị đạo đức cần có trong xã hội mà không đề cập đến những chi tiết về nghi lễ này. Chúng ta gần như đã làm quen với cách nhìn nhận, đánh giá về những chuẩn mực giá trị đạo đức có tính truyền thống trong xã hội. Đó là công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra, là sự nhường nhịn, chăm sóc của anh, chị đối với em. Đó là nước mắt chảy xuôi, là một mẹ nuôi mười người con chứ mười con không nuôi nổi mẹ. Và từ sự chuẩn mực, sự hy sinh, nhường nhịn mọi người cùng dìu dắt, động viên, hướng dẫn nhau vững  bước trên đường đời đầy sóng gió.

Tăng đoàn trong mùa An cư Kiết hạ 2014 tại BTS Phật giáo Nghệ An. Ảnh: Thái Quảng.

Cách tiếp cận của Nghi Lễ Vu Lan gần như ngược lại. Với thành quả tu tập cũng như năng lực đặc biệt của mình, tôn giả Mục Kiền Liên hợp sức với tăng đoàn sau mùa An Cư Kiết Hạ đã cứu mẹ mình ra khỏi hỏa ngục dành cho người  mẹ khi sống trên đời mắc phải trọng tội. Nếu như không có ông, không có tăng đoàn lửa nơi hỏa ngục sẽ đời đời đốt cháy mẹ của Ngài. Tôi không bàn đến tính xác thực của sự kiện này bởi trong tôn giáo có khái niệm Đức tin - nghĩa là ta cứ tin điều đó vô điều kiện và điều quan trọng là biết soi vào sự kiện đó để kiểm điểm hành vi, suy nghĩ của mình. Sự kiện đó có xảy ra thực sự hay không không quá quan trọng. Ở đây ta chỉ luận bàn vì sao lại có cách tiếp cận này và giá trị của nó là gì. Tôi xin thử đưa ra những ý kiến của mình để mong mọi người cùng thảo luận.

Thứ nhất: Có thể nói Phật giáo là tôn giáo nhưng không giáo điều, tôn giáo tự do trong tư tưởng, là tôn giáo chứa đựng trong nó kho tàng trí thức khổng lồ và vô giá nhưng không bó buộc và không yêu cầu tín đồ lệ thuộc vào nó. Phật giáo quan ngại nhất thái độ bo bo chấp chặt lấy mớ kiến thức khô cứng và bé nhỏ của mình. Phá chấp là điều các vị ngộ đạo thường xuyên nhắc nhở tín đồ. Tất cả đều có thể xảy ra, đừng suy nghĩ và bị trói buộc theo truyền thống, theo kinh nghiệm, theo thói quen bởi những điều đó chính là cản trở lớn nhất trên con đường tu tập.

Và tôi xin khẳng định trong thời đại chúng ta, khi các ngành khoa học tự nhiên và xã hội đã đạt được rất nhiều tiến bộ, khi mà sự biến đổi xã hội có sự bứt phá "một ngày hôm nay sự thay đổi nhiều như hàng chục, hàng trăm năm trước đây" nhưng tư duy mòn cũ đó vẫn tồn tại trong không ít cá nhân (thậm chí đảm nhận những vị trí quan trọng trong xã hội). Theo suy nghĩ của cá nhân tôi thì đây chính là lực cản cơ bản nhất cho sự tiến bộ và phát triển của xã hội. Nếu với cách suy nghĩ này thì cách tiếp cận về đấu tranh của Ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ thoát khỏi khổ đau thể hiện trong Nghi Lễ Vu Lan chính là sự khẳng định tư duy Phá Chấp gần như triệt để của Phật giáo.

Thứ hai: Có lẽ trong các câu chuyện kể, các áng văn chương từ xưa đến nay đã đề cập tới rất nhiều đến tình mẫu tử, phụ tử... và coi đó là tình cảm thiêng liêng của con người. Thứ hậu sinh như tôi không có quyền phán xét, tôi chỉ nghĩ như vầy thôi: Cha ông ta đã nói "Hổ dữ không ăn thịt con", gần như bất cứ loại vật nào đều chăm sóc "yêu quý" những đứa con chúng sinh ra, thậm chí có rất nhiều câu chuyện rất thật và rất cảm động về tình yêu thương này của loài vật. Vậy thì phải chăng đó chính là tình cảm mang tỉnh bản năng duy trì nòi giống, và đã là bản năng thì đó là thứ tình cảm gần như đương nhiên (mà đã là đương nhiên thì có gì phải bàn luận nhiều).

Vậy nhưng phải chăng Phật giáo đang muốn cảnh tỉnh chúng ta về một vấn nạn đạo đức xã hội đã xảy ra, đang xảy ra và ngày càng trở nên nhức nhối. Đó chính là: Con người là loại vật thông minh nhất, nhưng chính sự "thông minh" nên nó đã đánh mất thứ tình cảm hồn nhiên, bản nguyên nhất. Chỉ có con người sinh ra con nhưng có thể dựa vào nhiều lý do "vô cùng xác đáng" để từ bỏ đứa con mình sinh ra.

Vu Lan Thắng hội nhằm mục đích thức tỉnh người phật tử có được sự nhận thức đầy đủ về chuẩn mực giá trị đạo đức người con Phật. Ảnh: Thái Quảng.

Thứ lý do xác đáng đó đẻ ra từ sự "thông minh" của sự tiến hóa từ bao thế hệ. Và hiển nhiên nếu như đã từ bỏ giá trị đạo đức bản năng nguyên sơ đó thì "con" người sẽ đủ "lý do xác đáng" để chà đạp lên bất cứ chuẩn mực giá trị đạo đức nào nếu nó không thấy mang tư lợi về cho mình. Và đây chính là nguyên nhân sâu xa nhất dẫn đến sự suy đồi đạo đức đã, đang và sẽ tiếp tục diễn ra.

Chính từ nguyên nhân sâu xa đó ở tầm mức cao hơn Phật giáo đề cập đến tình cảm mang tính lý trí chỉ có ở con người - Tình cảm con dành cho mẹ. Con người khi đã ý thức được sự tiến bộ, thông minh của mình trước hết phải thể hiện đầy đủ chuẩn mực đạo đức mang tính bản nguyên và đồng thời phải chứng minh được tính hơn hẳn so với các giống loài khác trong tất cả các mối quan hệ còn lại. Chỉ khi đưa ra được các chuẩn mực đạo đức phổ quát hơn và thực hiện một cách triệt để thì con người mới có thể đạt được đến hạnh phúc.

Thứ ba: Sức mạnh chỉ có thể phát huy chính trong hành động thống nhất của một tập thể mà các cá nhân thực sự trong sáng mà cụ thể ở đây chính là tăng đoàn sau mùa An cư Kiết hạ. Tôn giả Mục Kiền Liên bằng khả năng thần thông với đối mắt thiên nhãn của mình đã tìm ra người mẹ bị đọa vào con đường Ngạ quỷ. Có thể nói trong số những đệ tử của Đức Thích Ca thì Mục Kiền Liên là người có sức mạnh thần thông hàng đầu. Ngài đã chứng minh sức mạnh của mình trong những lần đọ sức với Ác Long và các thử thách khác, yêu ma quỷ quái khắp vùng trời đều phải cúi đầu trước uy lực quảng đại của Ngài.

Thế nhưng, Mục Kiền Liên dù thần thông đến đâu cũng không thể tự mình cải biến được số mệnh, không che đậy được nghiệp lực sâu dày từ tiền kiếp. Để làm được điều này theo lời Phật dạy cần phải có sự hợp lực của chư tăng khắp mười phương. Và sức mạnh đó sẽ đạt đến mức cao nhất sau mùa an cư kiết hạ. Bởi trong mùa An cư Kiết hạ các vị sẽ nhận ra được những sai sót, lỗi lầm của mình và qua đó với sự giúp đỡ của tăng đoàn đã gột rửa và sự thanh sạch từng vị tăng đã đem lại tập thể này sức mạnh tiềm tàng giải quyết mọi khó khăn đặt ra. Đây chính là bài học lớn nhất cho chúng ta về sức mạnh tập thể. Một tập thể chỉ có thể mạnh khi từng cá nhân thật sự trong sáng và mọi người cùng chung chí hướng.

Qua bài viết này tôi chỉ có một mong ước làm sao tất cả các vị tăng, ni và tăng đoàn hãy cố gắng là tấm gương để xứng danh là một trong ba báu vật của Phật giáo. Dẫu vẫn biết rằng các vị đang sống ở đời, các vị chỉ mới bước những bước đầu tiên trong tu tập, có lúc, có nơi, có thời điểm các vị sẽ va vấp. Nhưng hãy đừng chọn việc xuất gia như một nghề kiếm sống ở đời, đừng chà đạp lên giới luật bởi sẽ chẳng ai cứu các vị ra khỏi đọa đày đau khổ. Chỉ khi các vị thật sự thanh sạch, thật sự nỗ lực thì may ra những tín đồ mới có cơ hội trở thành người con của Phật, may ra xã hội mới có thêm những công dân gương mẫu.

Nguyễn Văn Long
(Phó ban Tôn giáo tỉnh Nghệ An)

Nguồn : Kinh doanh & Pháp luật

Tags : Phật Đản Vu Lan

Tin Đọc & Suy ngẫm tiếp theo

Tin Đọc & Suy ngẫm mới nhất