Thứ Sáu , 14:57, Ngày 13/12/2019

Gia đình và pháp luật

Bàn về nghi án đạo văn của Shlokhov- Tác giả đạt giải Nobel văn học

"Sông Đông êm đềm" là bộ tiểu thuyết vĩ đại nhất của nhà văn Nga Sholokhov. Năm 1965, bằng tác phẩm này, Sholokhov đã được tặng giải Nobel văn học. Những gì làm nên giải Nobel của Sholokhov?

Đánh giá về bộ tiểu thuyết "Sông Đông êm đềm", Hội đồng trao giải đã khẳng định "Sức mạnh nghệ thuật và sự chính trực, mà với nó, trong cuốn sử thi sông Đông, ông đã biểu hiện cả một giai đoạn lịch sử của người dân Xô viết” và chính UB giải thưởng Nobel", trong trang website của mình đã so sánh "Sông Đông êm đềm" với "Chiến tranh và Hòa bình" của L.N.Tolstoy. Bộ sử thi này là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của trường phái Hiện thực XHCN, mà trong đó Sholokhov đã hợp nhất được những di sản nghệ thuật của Tolstoy và Gogo.

Bìa tác phẩm.

Những giá trị của bộ sử thi đồ sộ này đã được khẳng định, đó là niềm tự hào của văn học Liên xô cũ. Giải Nobel cũng đã được trao, và theo Điều lệ của giải “Đã trao là không bị tước lại”; điều này nói lên sự nghiêm túc của một giải thưởng quốc tế danh giá. Nhưng “Sông Đông êm đềm” hòa vào dòng chảy từ mãi năm 1928, đến nay vẫn cuộn sóng không yên bình.

Trung tuần tháng 3/2011 nước Nga đưa tin tái bản bộ tiểu thuyết này trên cơ sở những chi tiết viết tay từ bản thảo của tác giả mà trước đây khi xuất bản đã bị kiểm duyệt cắt bỏ. Thông tin trên lại thổi bùng lên những quan điểm cho rằng tác phẩm này là do Sholokhov đạo văn của một người khác; đồng thời cũng xuất hiện những quan điểm bảo vệ tác giả mạnh mẽ kéo theo cả Tổng thống, và Thủ tướng Nga vào cuộc.

Vậy diễn biến của cuộc tranh luận có tính lật đổ này là gì? Trên cơ sở tổng hợp, phân tích và bình luận các thông tin, chúng tôi cố gắng giúp các bạn hình dung lại vấn đề.

Sholokhov trở về quê, một làng Cossak thuộc trấn Veshenskaya vùng sông Đông (nay là tỉnh Rostovsky, Liên bang Nga) năm 1924, sau khi tham gia cuộc Nội chiến ở phía Hồng quân. Ông viết Sông Đông êm đềm từ năm 1925, tác phẩm được chia thành 4 phần, lần lượt được in và công bố.

Sau khi Sông Đông êm đềm được xuất bản và kéo dài nhiều thập kỷ, trong tình trạng bản thảo bị thất lạc sau những năm phát xít Đức chiếm đóng Veshenskaya, đã dấy lên những cuộc tranh luận về việc Sholokhov đã viết tác phẩm này phần lớn dựa trên bản thảo của một nhà văn Cossack đồng hương, sỹ quan Bạch vệ Fyodor Kryukov (mất năm 1920).

Nhà văn I.Solzhenitsyn (Giải Nobel Văn học năm 1970) là một trong những người ủng hộ tích cực nhất quan điểm này. Sự thật thì tin đồn về việc Sholokhov đạo văn xuất hiện từ năm 1928, ngay sau khi 2 cuốn sách đầu tiên của tiểu thuyết được công bố trên tạp chí “Tháng Mười”. Quan điểm này tập trung vào các luận điểm chủ yếu sau:

1. Sholokhov là người ít học (ông chỉ học bốn năm cấp một ở trường làng rồi bỏ học đi làm liên lạc cho Hồng quân).

2. Sholokhov còn quá trẻ và thiếu trải nghiệm cuộc sống để có thể viết nên những áng văn như thế (khi phần đầu tiên của Sông Đông êm đềm được xuất bản năm 1928, Sholokhov mới 23 tuổi). Viết được một cuốn tiểu thuyết đồ sộ như vậy về ý tưởng, bút pháp, sự khái quát lịch sử và mức độ chi tiết hoá, ở một con người còn thiếu sự trải nghiệm về đời và nghề là không thể.

3. Các tác phẩm sau này của Sholokhov có chất lượng văn chương kém hẳn Sông Đông êm đềm.

Nhưng nhóm phản đối cũng bộc lộ những hạn chế trong quá trình phản biện của mình: Trước hết những người phản đối giả thuyết truyền thống không tìm được sự đồng thuận. Họ cũng không có một quan điểm thống nhất về sự đóng góp của Sholokhov. Người cho cho rằng ông viết phần lớn cuốn tiểu thuyết, chỉ sử dụng tư liệu của kẻ khác. Kẻ khẳng định rằng trên thực tế Sholokhov không viết một dòng nào chẳng những trong “Sông Đông êm đềm” mà còn trong “Những câu chuyện sông Đông”, “Đất vỡ hoang” và “Họ chiến đấu vì Tổ quốc”. Thậm chí có người còn cho rằng Sholokhov chỉ là cái tên nguỵ trang cho một nhóm tác giả thật của Dân uỷ Nội vụ.

Tuy nhiên, việc nhân tài xuất hiện vào tuổi trẻ không phải là hiếm gặp. Sholokhov là người dân Sông Đông, người tham gia trực tiếp vào hoạt động của Hồng quân trong cuộc nội chiến Nga; với những gì ông tiếp nhận suốt 23 năm từ ấu thơ đến trưởng thành về văn hóa, về hiện thực... và khả năng tự học hỏi thì câu chuyện về tuổi quá trẻ không thể viết được bộ tiểu thuyết dường như không đứng vững. Nếu Solokhov không viết được tác phẩm, thì hàng loạt các tác phẩm nổi tiếng ra đời sau này của chính ông sẽ là chuyện không thể có.

Quan điểm cho rằng “Sholokhov chỉ là cái tên nguỵ trang cho một nhóm tác giả thật của Dân uỷ Nội vụ” cũng chỉ là chuyện “duy tâm” mà thôi, bởi nhà văn luôn có phong cách riêng, có tính cá thể. Chuyện nhiều người viết cùng một phong cách chưa hề có trong văn chương. Vả lại nếu có thì chính những người tham gia này đã cùng lên tiếng tố cáo, bởi đó là công trình của họ.

Mặt khác, chỉ căn cứ vào những tác phẩm sau này đuối hơn so với “Sông Đông êm đềm” mà khẳng định Sholokhov đạo văn thì quả là chuyện hài ước. Những người phản đối cần phải rõ hơn ai hết, một tác phẩm nở hoa rực rỡ phải căn cứ trên nhiều yếu tố: Bối cảnh, xúc cảm, những chi phối khác, sức khỏe, điều kiện xã hội… Nhà văn không phải là một Robot sản xuất hàng loạt sản phẩm có cùng mẫu mã và chất lượng được. Bản thân các nhà văn, nhà thơ trong ngăn kéo của họ ai cũng có hàng đống những tác phẩm mà họ tự loại thành phế phẩm. Cho nên câu chuyện tác phẩm trước xuất sắc, tác phẩm sau trung bình của cùng một người là chuyện bình thường của làng văn.

Một cảnh trong phim Sông Đông êm đềm.

Năm 1984, một tập thể các nhà khoa học Bắc Âu đứng đầu là Geir Kjetsaa, Giáo sư trường Đại học Oslo đã áp dụng các phương pháp khoa học để dùng máy tính phân tích, so sánh văn bản của Sông Đông êm đềm với các tác phẩm khác của Sholokhov và đưa ra kết luận ủng hộ quan điểm ông chính là tác giả.

Tháng 11/1999, Ủy ban Di sản văn học của Sholokhov, đã họp báo công bố tìm thấy bản thảo phần một và phần hai của Sông Đông êm đềm mà trước lúc mất (1984), Sholokhov tuyên bố rằng chúng đã bị thất lạc. Công việc thẩm định kết luận rằng các bản thảo nháp này do chính Sholokhov viết tay và một phần do vợ và các em gái ông chép lại sạch sẽ vào cuối những năm 1920. Điều đó cho phép những người ủng hộ giả thuyết truyền thống tuyên bố dứt khoát rằng chân lý thuộc về họ; các bản thảo được chụp và công bố trên Internet, càng góp phần khẳng định thắng lợi của giả thuyết về quyền tác giả của Sholokhov.

Các công việc của ủy ban này đã được nguyên Tổng thống Nga Vladimir Putin ủng hộ, giúp đỡ. Những người chống đối, lại căn cứ một số từ dùng theo lối cổ trong văn bản chép tay không chính xác. Đặc điểm này càng chứng tỏ Sholokhov chính là tác giả, bởi chính Sholokhov (còn trẻ) nên chưa thực sự uyên thâm, hoặc là vợ và em ông chép lại nên mới sai vậy.

Mặc dầu vậy, vấn đề về tác giả “Sông Đông êm đềm” cho đến nay vẫn chưa có hồi kết. Cuộc tranh luận có lẽ vẫn còn kéo dài. Bình luận về nguyên nhân dẫn đến hiện tượng không thống nhất này, hầu hết các tác giả khách quan không đứng về phe nào đều có chung nhận định: Các phía đối địch không muốn nói bằng ngôn ngữ thuần tuý khoa học, mà bằng ngôn ngữ của hệ tư tưởng.

Nhà văn Nguyễn Đình Minh

Tin Liên quan

Tags : Sholokhov nhà văn Nga giải Nobel văn học nghi án đạo văn Sông Đông êm đềm

Tin Thế giới tiếp theo

Tin Thế giới mới nhất